Ara Papağanı (Macaw)

Ara papağanı size uygun mu?

Ara (macaw), papağan takımının en büyük ve en gösterişli üyeleridir. Uzun kuyrukları, canlı renkleri ve zekâlarıyla dikkat çekerler; ancak veteriner kaynakları onları açıkça "yüksek bakım gerektiren, birçok ev için uygun olmayan" kuşlar olarak tanımlar. Yüksek, sert, delici sesleri ve çok güçlü gagalarıyla yıkıcı olabilecek davranışları, ara papağanını en zorlu evcil kuş türlerinden biri yapar.

Sahiplenmeden önce

Ara cinsi (Ara ve akraba cinsler), Meksika, Orta Amerika ve Güney Amerika'ya özgüdür. VCA kaynaklarına göre mini aralar 150-300 gram ve 30-51 cm, büyük aralar ise 900-1.700 gram ve 76-102 cm boyundadır. Ortalama ömür türe göre değişir: mini aralarda 30-40 yıl, büyük aralarda 50-60 yıl (bazı kaynaklarda 75 yıla, hatta istisnai bireylerde 90 yılın üzerine çıkan kayıtlar bildirilir).

• Mavi-sarı ara: En yaygın evcil büyük ara türlerinden.
• Kızıl (scarlet) ara: Popüler ama nesli tehlikede kabul edilen bir tür.
• Sümbül arası: En büyük ara; "nazik dev" diye anılır, diğer büyük aralara göre daha sakin ama en pahalı olanıdır.
• Mini aralar (Hahn, sarı yakalı, severe): Büyük araların yaklaşık yarısı boyunda, daha nazik ama yine gürültücü.

Ömür meselesi: Büyük bir aranın ömrü çoğu insan ömrünün büyük bölümüne yayılabilir. Kuşun sizden sonra kime kalacağını şimdiden planlayın.

Avian veteriner: Türkiye'de kanatlı hayvanlara bakan veteriner sayısı sınırlıdır. VCA, yeni bir aranın ilk 7 gün içinde avian veterinere muayene ettirilmesini önerir.

Yasal durum: Papağan takımının neredeyse tamamı en az CITES Ek II kapsamındadır. Kızıl ara ve sümbül arası Ek I'dedir; ticareti neredeyse tamamen yasaktır. Evcil olarak en yaygın tutulan mavi-sarı ara ise Ek II'dedir. Türkiye, CITES'e taraf bir ülke olarak Ek I ve Ek II türlerinin bulundurulmasında, ithalatında ve ihracatında ilgili idareden alınmış CITES belgesi ve yasal menşe kaydı arar; belgesiz kuş bulundurma denetimlerde el koymayla sonuçlanabilir. Güncel uygulamayı bulunduğunuz ildeki Doğa Koruma ve Milli Parklar şube müdürlüğünden teyit edin.

Kaçak kuş almayın: Kapalı ayak halkası olmayan, kökeni belirsiz bir ara doğadan yasa dışı yakalanmış olabilir. Özellikle kızıl ara, tuzaklama baskısı nedeniyle bazı bölgelerde yerel olarak yok olmuştur.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

Aralar zeki, oyuncu ve meraklı kuşlardır. VCA kaynaklarına göre bazı bireyler tek bir kişiye bağlanıp diğerlerine saldırgan davranırken, bazıları daha gergin ve ürkektir; mini aralar genelde daha sakindir.

• Ses: Kelime öğrenebilir ama geniş bir kelime dağarcığıyla bilinmez. Sesleri çoğunlukla yüksek, sert ve delici çığlıklardır.
• Kemirme: Etkileyici derecede büyük gagası son derece yıkıcı olabilir; sürekli sert ahşap, plastik, deri ve karton oyuncak gerekir.
• Bağlanma: Genellikle bir aile bireyine güçlü şekilde bağlanır; bu, diğerlerine karşı kıskançlık ve saldırganlığa dönüşebilir.
• Günlük ihtiyaç: Bol günlük ilgi ve kafes dışı zaman olmadan davranış sorunları kaçınılmazdır.

Kafes ve yaşam alanı

• Boyut: VCA'ya göre mini aralar için en az 90x90x120 cm, büyük aralar için en az 120x152x152 cm. Kafes ne kadar büyükse o kadar iyidir.
• Sağlamlık: Çok güçlü gagası ince malzemeleri kolayca tahrip eder; kalın, sağlam malzemeli kafes şart.
• Oyuncak: Sert ahşap, deri, ip ve karton; sürekli yenilenmeli.
• Konum: Ailenin yaşam alanında, cereyansız, doğrudan güneş almayan bir köşe. Mutfak kesinlikle uygun değil.
• Serbest zaman: Günlük, gözetimli kafes dışı zaman fiziksel ve zihinsel sağlık için gereklidir.

Beslenme

• Temel: Kuş için formüle edilmiş pelet, günlük beslenmenin temeli olmalı.
• Sebze ve meyve: Koyu yeşil yapraklılar, havuç, brokoli, biber, mısır, muz; her gün taze verilmeli.
• Sert kabuklu yemiş ve tohum: Ceviz, fındık, ıslatılmış ayçiçeği gibi yağlı besinler ödül olarak, ölçülü verilmeli.
• Su: Her gün taze ve temiz.

Zehirli olanlar: avokado, çikolata, kafein, alkol, tuz, soğan, sarımsak, meyve çekirdekleri.

Ev içi tehlikeler: aşırı ısınan yapışkan olmayan tava kaplaması (PTFE gazı), aerosol sprey, kokulu mum, sigara dumanı.

Sağlık ve yaşam süresi

Kaynaklarda ömür büyük aralarda genelde 50-60 yıl olarak geçer, bazı bireylerde 75 yılı, istisnai durumlarda 90 yılı aştığı bildirilir; mini aralarda 30-40 yıl civarındadır. Yılda en az bir kez avian veteriner kontrolü önerilir.

• Proventriküler dilatasyon hastalığı (PDD, "ara zayıflama hastalığı"): MSD Veteriner El Kitabı'na göre bu hastalık ilk kez 1970'lerin sonunda ABD ve Almanya'ya ithal edilen aralarda tanımlanmıştır; avian bornavirüsün tetiklediği otoimmün bir hastalıktır. Sindirim sistemini tutan formda kilo kaybı, sindirilmemiş tohum içeren dışkı ve kusma görülür; tedavisi yoktur ve genelde ölümcül seyreder.
• Tüy kistleri: MSD kaynaklarına göre özellikle mavi-sarı aralarda sık görülür; gelişmekte olan bir tüyün deri altında kıvrılıp kist oluşturmasıdır. Cerrahi olarak alınmazsa tekrarlar.
• İç papillomatozis ve Pacheco hastalığı: Papağan herpesvirüsünün neden olduğu bu hastalıklar aralarda, Amazon papağanlarında ve konurlarda görülür; ağız ve kloaka çevresinde karnabahar görünümlü kitleler, ishal ve halsizlik ile seyreder.
• Tüy yolma: Stres, can sıkıntısı, hormonal hayal kırıklığı ve kötü beslenmeyle tetiklenir; çıplak bölge gördüğünüzde önce tıbbi nedenler dışlanmalı.
• Solunum sorunları: Hava kalitesi düşük ortamlarda daha sık görülür; hırıltı veya açık gagayla nefes alma acildir.

Kabarık oturma, iştahsızlık, kilo kaybı, dışkıda değişiklik veya davranış değişikliği fark ederseniz beklemeyin.

Evcilleştirme ve eğitim

1. Genç kuşla başlayın. Yavru veya elle büyütülmüş aralar, yetişkin veya yabani yakalanmış bireylere göre çok daha kolay evcilleşir.
2. Erken sosyalleştirin. Farklı insanlar, sesler, evcil hayvanlar ve araba yolculuklarıyla erken tanışmak dengeli bir kuş yetiştirir.
3. Gagayı yönetmeyi öğrenin. Isırma potansiyeli yüksek olduğundan, güven ilişkisi kademeli kurulmalı ve zorlama yapılmamalı.
4. Olumlu pekiştirme kullanın. Parmağa çıkma, hedef eğitimi ve sakin davranışı ödüllendirin.
5. Bağımsız oyunu destekleyin. Kuşun kendi başına oyalanabilmesi, tek kişiye aşırı bağımlılığı azaltır.

Tarihçe ve doğadaki hali

Aralar, Meksika ile Orta ve Güney Amerika'nın yağmur ormanlarına özgüdür. Doğada çiftler veya küçük gruplar halinde yaşar, meyve, fındık ve tohumla beslenirler; cinsel olgunluğa 4-7 yaşında ulaşırlar ve doğada üremeleri zordur. Habitat kaybı ve kafes kuşu ticareti için yasa dışı yakalama, kızıl ara ve sümbül arası başta olmak üzere birçok tür için ciddi bir tehdittir.