Birman

Birman size uygun mu?

"Burma'nın kutsal kedisi" diye de anılan Birman; renkli uçları (colorpoint), koyu mavi gözleri ve dört ayağındaki bembeyaz "eldivenleri" ile tanınır. Yarı uzun, ipeksi tüylü, iri kemikli, sevecen ve yumuşak sesli bir kedidir. İran kedisi kadar bakım istemez, Siyam kadar da gürültülü değildir. Asıl ihtiyacı bakım değil, insan arkadaşlığıdır.

Birman'ı seçmeden önce sorulacak gerçekçi soru şu: evde gün içinde yeterince insan var mı? Bu ırk kucağa, peşinizden odadan odaya dolaşmaya ve sohbet eder gibi hafif miyavlamalara dayanır. Sabahtan akşama boş kalan bir evde mutsuz olabilir.

Sahiplenmeden önce

Üreticiden yavru alacaksanız ebeveynlerin kalp muayenesi (HKM taraması, tercihen ekokardiyografi) yapılıp yapılmadığını sorun. Birman için henüz yaygın kullanılan bir HKM genetik testi yoktur; bu yüzden düzenli muayene sonucu önemlidir. Tüysüzlük sendromu (hipotrikoz) için DNA testi mevcuttur; ebeveynlerin test sonucunu istemek makul bir taleptir.

Yavrular bembeyaz doğar; renkli uçlar ilk haftalarda belirmeye başlar ve renk yaklaşık iki yaşına kadar koyulaşmaya devam eder. Yavruda soluk görünen renk bir kusur değildir.

Türkiye'de kediler için ırk bazlı bir yasak veya kısıtlama bulunmuyor. Birman'a ve Birman melezlerine barınaklarda ve sahiplendirme ilanlarında da rastlanabilir; yetişkin bir kediyi sahiplenmek mizacı baştan görmenizi sağlar.

Karakter ve mizaç

Birman sevecen, uyumlu ve insana dönük bir kedidir. Hiperaktif değildir ama tembel de sayılmaz; oyunu sever, meraklıdır ve basit komutları, hatta getir oyununu öğrenebilir.

Sesi yumuşaktır, kısa cıvıltılarla iletişim kurar. İsteğini ısrarla değil, yanınızda durarak belirtir.

Sahibini evin içinde takip eder ve kapalı kapı arkasında kalmaktan hoşlanmaz. Misafire karşı genellikle ilgilidir, saklanan tipte değildir.

Diğer kediler ve kediye alışkın köpeklerle iyi geçinir. Kalabalık ama sakin bir aile ortamı bu ırk için idealdir; uzun süre yalnız bırakılan Birman'da sıkıntı ve aşırı yalama gibi stres davranışları görülebilir.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ortalama ömür 12-16 yıl aralığında verilir; iyi bakılan pek çok Birman bunun üzerine çıkar.

• Hipertrofik kardiyomiyopati (HKM): Irkta en çok üzerinde durulan kalıtsal hastalık. Kalp duvarı kalınlaşır; uzun süre belirti vermeyebilir, bazı kedilerde muayenede üfürüm duyulur. Hızlı veya ağızdan nefes alma, halsizlik, arka bacaklarda ani güçsüzlük acil veteriner nedenidir.
• Böbrek değerlerinin yorumu: Sağlıklı Birman'larda kan kreatinin düzeyi diğer ırklara göre doğal olarak daha yüksek bulunmuştur. Bu, gereksiz "böbrek yetmezliği" teşhislerine yol açabilir. Veterinerinize ırkı mutlaka söyleyin; SDMA gibi ek testler daha doğru yorum sağlar. Öte yandan gerçek böbrek hastalığı da görülebilir: çok su içme, çok idrar, kilo kaybı takip edilmeli.
• Kan grubu B ve yenidoğan hemolizi: Birman'da B kan grubu, ev kedilerine göre daha sık görülür. B grubu kediye A grubu kan verilmesi ağır reaksiyon yapar; bu yüzden olası bir transfüzyon öncesi kan grubu tayini şarttır. Üretimde B grubu anne ile A grubu babadan doğan yavrular ilk emzirmede ağır hemolize girebilir.
• Konjenital hipotrikoz (tüysüzlük sendromu): Nadir, çekinik kalıtılan bir hastalık. Yavru tüysüz ya da çok seyrek tüylü doğar; bağışıklık sistemi de etkilendiği için yavrular genellikle ilk aylarda kaybedilir. DNA testi vardır.
• Kornea sekestrumu: Korneada kahverengi-siyah, sert bir leke oluşur. Göz yaşarması, kısma, göze dokunmaktan kaçınma belirtidir; gözde renkli bir leke gördüğünüzde beklemeden veterinere gidin.
• Obezite: İri kemikli yapı fazla kiloyu gizler. Kaburgaları hafif bastırınca hissedemiyorsanız kedi fazla kilolu demektir.

Beslenme

Yetişkin bir Birman (dişi yaklaşık 3-4,5 kg, erkek 4,5-7 kg) günde yaklaşık 45-75 g kuru mamaya karşılık gelen enerjiye ihtiyaç duyar. Paketteki tabloyu başlangıç olarak kullanın, vücut kondisyonuna göre ayarlayın.

• Yavru (2-12 ay): Yavru maması, günde 3-4 öğün.
• Yetişkin: Yüksek proteinli, ölçülü porsiyon. Günde 2-3 küçük öğün, gün boyu dolu kap bırakmaktan iyidir.
• Kısırlaştırma sonrası: Enerji ihtiyacı düşer; porsiyonu azaltın, kiloyu ayda bir tartın.
• Kıdemli (8+ yaş): Yılda bir kan ve idrar kontrolü; Birman'da kreatinin yorumunu ırka göre yaptırın.

Su tüketimini artırmak için yaş mama, çeşme tipi suluk ve birden fazla su noktası kullanın.

Bakım ve tüy

Birman'ın kürkü yarı uzun ve ipeksidir ama belirgin bir alt tüyü yoktur. Bu yüzden İran kedisi gibi kolay keçeleşmez.

• Haftada bir veya iki kez tarama genellikle yeterlidir. Metal tarak işinizi görür.
• Mevsimsel tüy dökümünde, özellikle ilkbaharda, taramayı haftada birkaç kereye çıkarın.
• Koltuk altı ve kulak arkası, keçe başlarsa ilk yerlerdir; buraları kontrol edin.
• Beyaz eldivenler kirlenirse nemli bezle silmek yeterli; sık banyo gerekmez.
• Tırnaklar 2-3 haftada bir, dişler haftada birkaç kez fırçalanmalı.
• Kulaklar ayda bir kontrol edilmeli.

Yaşam alanı ve zenginleştirme

1. İnsan yakınlığı. Kedinin yatağını ve dinlenme yerini evin yaşanan bölümüne koyun; kapalı bir odaya sürgün edilmek bu ırkı üzer.
2. Orta boy kedi ağacı. Tırmanmayı sever ama akrobat değildir; sağlam tabanlı, orta yükseklikte bir ağaç yeterlidir.
3. Günlük oyun. Günde iki kez 10-15 dakika olta oyuncak ve top oyunu; hem kilo kontrolü hem bağ kurma için.
4. Arkadaş. Gün içinde uzun süre evde kimse olmayacaksa uyumlu ikinci bir kedi ciddi fark yaratır.
5. Yazın serinlik. Serin bir oda, gölge ve bol su.
6. Güvenli pencere. Kaçma ve düşme riskine karşı pencere ve balkonlarda kedi filesi.

İç mekân kedisi olarak yaşaması önerilir; uysal mizacı dışarıdaki tehlikelere karşı onu savunmasız bırakır.

Tarihçe

Birman'ın kökeni bir efsaneyle anlatılır: Burma'daki bir tapınakta rahibine sadık beyaz bir kedinin, rahibin ölümü anında altın rengi tüy ve mavi gözlere kavuştuğu, ayaklarının ise saflığın simgesi olarak beyaz kaldığı söylenir. Bu hikâye tarihsel bir belge değil, ırkın kültürel mirasının parçasıdır.

Belgelenen tarih 1919 civarında Burma'dan Fransa'ya getirilen bir çiftle başlar; dişi kedi yolculuk sırasında gebeydi. Irk Fransa'da 1925'te tanındı. İkinci Dünya Savaşı'nda neredeyse yok oldu; savaş bittiğinde Avrupa'da yalnızca bir üretim çifti kaldığı aktarılır. Bugünkü Birman nüfusu, savaş sonrası yetiştiricilerin bu dar temelden ırkı yeniden büyütme çabasının ürünüdür.

Birman 1959'da Amerika'ya ulaştı, CFA tarafından 1967'de tescil edildi. İngiltere'de GCCF tanınırlığı 1966'da geldi. Başlangıçta yalnızca seal, mavi, çikolata ve lila uç renkleri kabul edilirken bugün tabby, kırmızı, krem ve tortie uçlu Birman'lar da standartta yer alıyor.