Lhasa Apso

Lhasa Apso size uygun mu?

Lhasa Apso, Tibet manastırlarının ve saraylarının iç bekçisiydi. Kapıdaki asıl koruma büyük köpeklerdeydi; Lhasa içeride dolaşır, tanımadığı bir ses duyduğunda ortalığı ayağa kaldırırdı. Bugün karşınızda duran 6-8 kiloluk, uzun tüylü köpek hâlâ bu işi yapmaya hazır. Kucak köpeği görünümüne aldanmayın: bu ırkın karakteri bağımsız, kendinden emin ve gözlemcidir.

Lhasa Apso'yu sevenler genelde aynı şeyi söyler: bu köpek size tapmaz, sizi seçer. Yabancıya mesafeli, ailesine şakacıdır. Eğer "her komutu can atarak yapan" bir köpek arıyorsanız bu ırk hayal kırıklığı yaratır.

Sahiplenmeden önce

Türkiye'nin 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu kapsamında Bakanlıkça belirlenen tehlike arz eden ırklar listesinde (Amerikan Pit Bull Terrier, Dogo Argentino, Fila Brasileiro, Japanese Tosa, American Staffordshire Terrier, American Bully) Lhasa Apso yer almaz; sahiplenmesinin önünde ırka bağlı bir yasak yoktur. Kayıt ve mikroçip yükümlülükleri her köpek için geçerlidir; güncel uygulama için il tarım ve orman müdürlüğüne danışın.

Yavru alacaksanız iki konuyu sorun: ebeveynlerin göz muayenesi ve ailede böbrek hastalığı öyküsü. Kalıtsal böbrek displazisi bu ırkta en ciddi genetik sorundur ve sağlıklı görünen bir yavruda bir yaşına kadar belirti vermeyebilir. Üreticinin "hiç sorun çıkmadı" demesi yetmez; hattaki erken ölümleri açıkça sorun.

Barınakları ve sahiplendirme sayfalarını da gözden geçirin. Lhasa Apso'lar çoğu zaman tüy bakımı zor geldiği ya da havlamaları şikâyet konusu olduğu için sahiplendirmeye çıkar; yetişkin bir bireyi almak, mizacını baştan görmek anlamına gelir.

Karakter ve mizaç

Lhasa Apso kendine güvenen, uyanık ve biraz da alaycı bir köpektir. Evde komiklik yapar, oyun kurar, ardından kendi köşesine çekilip ortamı izler. Bu ikili yapı ırkın imzasıdır.

Yabancılara karşı ölçülüdür. Havlama, ırkın binlerce yıllık işidir: kapıya gelen sesi bildirmek. Bu refleksi tamamen silemezsiniz ama "bildir, sonra sus" komutuyla makul bir düzene sokabilirsiniz. Erken sosyalleşme, bu havlamanın huzursuz bir tetiklenmeye dönüşmesini engeller.

İnatçıdır. Zeki olmasına rağmen tekrar eden itaat çalışmalarından çabuk sıkılır. Kısa, ödüllü ve oyunlu seanslar işe yarar; sert ses ve zorlama tam tersi sonuç verir, köpek kapanır.

Küçüklüğüne rağmen kendini büyük sanar. Parkta iri köpeklere kafa tutabilir; bu ırkta en sık görülen kazalar bu yüzden olur. Tanımadığınız köpeklerle karşılaşmaları yönetmek size düşer.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ömür genelde 12-15 yıl olarak veriliyor; iyi bakılan bireyler daha uzun yaşayabiliyor.

• Kalıtsal böbrek displazisi (renal displazi): Irkın en ciddi kalıtsal sorunu. Böbrekler doğum öncesi normal olgunlaşmaz. Belirtiler birkaç haftalıktan birkaç yaşına kadar herhangi bir dönemde çıkabilir: aşırı su içme ve idrar, iştahsızlık, kusma, kilo kaybı. Yavruda bu belirtiler varsa vakit kaybetmeden kan ve idrar tahlili istenmelidir.
• Göz hastalıkları: Kuru göz (KCS), katarakt, glokom ve ilerleyici retina atrofisi ırkta bildirilmiştir. Gözde sürekli sulanma, yapışkan akıntı, bulanıklık, kızarıklık ya da ani ağrı belirtisi (gözü kapalı tutma) veterinere gitme sebebidir. Glokom acildir.
• Patella luksasyonu (diz kapağı çıkığı): Yürürken bir arka bacağı birkaç adım havada tutup sonra normale dönme tipik belirtidir. Hafif vakalar kilo kontrolü ile izlenir, ileri derecelerde cerrahi gerekir.
• Diş ve dişeti hastalığı: Küçük çenede sıkışık dişler tartar ve dişeti iltihabı riskini artırır. Kötü nefes koku ilk uyarıdır.
• Yüz yapısına bağlı solunum ve sıcak hassasiyeti: Lhasa, pekinez kadar olmasa da basık burunlu bir ırktır. Yaz sıcağında horlama, hızlı nefes ve çabuk yorulma görülebilir; sıcak saatlerde yürüyüş yapılmaz.
• Kulak ve deri sorunları: Sarkık, tüylü kulak kanalı nemi tutar. Kaşıma, baş sallama ve koku enfeksiyon işaretidir. Keçeleşmiş tüyün altında deri yaraları oluşabilir.

Beslenme

Yetişkin bir Lhasa Apso (6-8 kg) günde yaklaşık 90-140 g kaliteli kuru mama tüketir. Aktiflik, kısırlaştırma durumu ve mamanın kalorisi bu aralığı değiştirir; asıl ölçü tartı ve bel çizgisidir.

• Yavru (2-12 ay): Küçük ırk yavru maması, günde 3-4 öğün. Çok küçük yavrularda uzun açlık kan şekeri düşmesine yol açabilir.
• Yetişkin: Günde 2 öğün. Ödül mamaları günlük kalorinin küçük bir kısmını geçmemeli.
• Kıdemli (8+ yaş): Böbrek değerleri yıllık kontrolle izlenmeli. Böbrek sorunu saptanırsa diyet, veteriner reçetesiyle düzenlenir; kendi başınıza protein kısıtlaması yapmayın.

Fazla kilo bu ırkta diz ve omurga üzerindeki yükü artırır. Sofradan verilen yağlı artıklar hem kilo hem sindirim sorunu demektir.

Bakım ve tüy

Uzun, düz ve sert yapılı üst tüy, altında yumuşak alt tüy vardır. Az döker ama bakımı ağırdır.

• Tam boy tüy tutuluyorsa iki günde bir tarama şarttır; tarak deriye kadar inmelidir.
• Pratik çözüm kısa "puppy cut" kesimdir; 6-8 haftada bir kuaför gerektirir ama günlük yükü ciddi biçimde azaltır.
• Göz çevresindeki tüy düzenli kısaltılmalı; göze giren tüy kornea yaralanması yapar.
• Göz altındaki akıntı izleri nemli bezle her gün temizlenmeli.
• Kulak kanalındaki fazla tüy ve kir kontrol edilmeli, haftada bir bakılmalı.
• Anüs çevresi ve karın altı tüyleri kısa tutulmazsa dışkı yapışması ve deri tahrişi olur.
• Tırnaklar 3-4 haftada bir kesilir; diş fırçalama ideal olarak her gün.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç mütevazıdır: toplam 30-45 dakika yürüyüş artı ev içi oyun. Lhasa koşu arkadaşı değildir; asıl ihtiyacı zihinsel meşguliyettir. Koklama oyunları, mama bulmacaları ve kısa numara çalışmaları bu ırkta yürüyüşten daha çok işe yarar.

Öncelikler:

1. Sosyalleşme (8-16 hafta). Mesafeli yapısı nedeniyle en kritik madde. Farklı insan, ses ve zemin deneyimi çekingenliği önler.
2. Havlama yönetimi. Kapı ziline "bildir sonra sus" düzenini öğretin; havlarken bağırmak sesi büyütür.
3. Bakıma alışma. Yavrulukta tarak, tırnak makası ve kulak temizliğine ödülle alıştırmazsanız ömür boyu güreşirsiniz.
4. Gel komutu. Bağımsız yapısı nedeniyle sabır ister; yüksek değerli ödülle, kısa mesafeden başlayın.
5. Yalnız kalma. Kısa süreli ayrılıklarla kademeli çalışın.

Cezaya dayalı yöntemler bu ırkta güveni bozar. Tutarlılık ve kısa seanslar en iyi sonucu verir.

Tarihçe

Lhasa Apso, Tibet'in yüksek yaylalarında, manastırlarda ve soylu evlerinde bin yılı aşkın süredir bulunan bir ırktır. Adı, Tibet'in başkenti Lhasa'dan gelir. Görevi sürüyü ya da kapıyı korumak değil, içeride olup biteni haber vermekti; dışarıdaki koruma Tibet Mastifi gibi büyük köpeklerin işiydi.

Tibet kültüründe bu köpekler satılmaz, armağan edilirdi. Batı'ya ulaşması da bu yolla oldu: 20. yüzyılın başlarında Tibet'ten gönderilen bireyler İngiltere ve ardından Amerika'daki hatların temelini oluşturdu.

Uzun, yere kadar inen tüy dekoratif bir tercih değil, yüksek rakımın sert ikliminde işlevsel bir korumaydı. Bugün pek çok sahip pratik nedenlerle kısa kesim tercih ediyor; bu, köpeğin sağlığına zarar veren bir tercih değildir.