Vizsla

Vizsla size uygun mu?

Vizsla (Macar Vizslası), altın pası renkli kısa tüyü ve zarif yapısıyla tanınan, Macaristan kökenli bir av köpeğidir. Sevecen, nazik ve son derece insan odaklıdır. PetMD, sahibinin yanından hiç ayrılmak istememesi nedeniyle ırkın "velcro köpek" (cırt cırt gibi yapışan köpek) diye anıldığını ve hassas yapısı yüzünden yalnız kalmakta zorlandığını belirtir. Bu yapışkanlık sevimli görünür, ama gün boyu evde tek kalacak bir köpek için ciddi bir sorundur.

Irkın özeti şudur: Vizsla, hayatınıza eşlik edecek bir koşu, doğa ve kanepe arkadaşıdır; evde bekleyen bir köpek değildir.

Sahiplenmeden önce

Günlük düzeninizi dürüstçe değerlendirin. Vizsla sizi odadan odaya takip eder, banyo kapısının önünde bekler. Uzun mesai saatleri, sık seyahat ve köpeği bahçede tek bırakma planı bu ırkla uyuşmaz. Evden çalışma, gündüz bakımevi ya da bakıcı gibi bir çözümünüz yoksa başka bir ırk düşünün.

Üreticiye sorun: Amerikan ırk kulübünün sağlık veri tabanı programı (CHIC) için ebeveynlerde kalça ve tiroit değerlendirmesi ile göz muayenesi istenir. Ailede epilepsi, Vizsla inflamatuvar polimiyopatisi (VIP) ve sebase adenit öyküsü olup olmadığını da sorun.

Barınaktan sahiplenme: Yetişkin Vizslalar bazen tam da yalnız kalma sorunları nedeniyle bırakılır. Böyle bir köpeği alacaksanız ilk haftalarda uzun süre yalnız bırakmayın ve kademeli bir plan yapın.

Yasal durum: 5199 sayılı Kanun kapsamındaki tehlike arz eden ırklar listesinde yer almaz.

Karakter ve mizaç

VCA Vizsla'yı çocuklarla nazik ve oyuncu, yabancılara karşı sosyal, ama iyi yönetilmezse aşırı heyecanlı olabilen bir aile köpeği olarak tanımlar.

Velcro köpek: Irkın en belirgin özelliği insan bağımlılığıdır. Evde sahibinin dibinden ayrılmaz, kucağa sığmaya çalışır, yatağa ya da kanepeye sokulur. Bu bağlılık, yalnız kaldığında kaygıya dönüşebilir. Belirtiler: siz hazırlanırken huzursuzluk, çıkınca uzun süre ağlama, havlama ya da uluma, kapı çevresini tırmalama, eşyaları kemirme ve evde tuvalet kazaları.

Hassastır. Sert ses, bağırma ve ceza bu ırkta güveni hızla bozar; olumlu pekiştirmeyle çok iyi öğrenir. Zekidir ve sahibini memnun etmeye heveslidir.

Egzersizi yetersiz kalırsa VCA'nın da belirttiği gibi aşırı hareketli ve yıkıcı olur. Yeterince yorulmuş bir Vizsla ise evde sakin ve sevecendir.

Sağlık sorunları ve ömür

VCA ve PetMD ömrü 10-14 yıl olarak verir. Irkta öne çıkan sorunlar şunlardır:

• Epilepsi: PetMD'nin saydığı başlıca sorunlardandır. Nöbetler genellikle genç yetişkinlikte başlar. İlk nöbette veterinere gidin; 5 dakikayı aşan ya da art arda gelen nöbetler acildir.
• Vizsla inflamatuvar polimiyopatisi (VIP): Bağışıklık kaynaklı kas iltihabı. Yayımlanmış bir klinik çalışmada en sık belirtiler yutma güçlüğü, aşırı salya, çene kaslarında erime ve yiyeceği geri çıkarma olmuştur; ortalama başlangıç yaşı 2,4 yıl bulunmuştur. Bağışıklık baskılayıcı tedaviyle köpeklerin büyük çoğunluğunda belirtiler düzelmiş, ancak hastalık kronik seyretmiştir. Yutkunmada zorlanma, salya artışı ya da çenede incelme görürseniz veterinere gidin; tekrarlayan aspirasyon zatürresi en ciddi komplikasyondur.
• Hipotiroidi: Kilo alma, halsizlik, tüy dökülmesi. Kan testiyle tanı, ömür boyu hap.
• Sebase adenit: Deri yağ bezlerini yok eden bağışıklık kaynaklı hastalık. Pullanma, kepeklenme, halka şeklinde tüysüz alanlar ve kaşıntı. Tanı deri biyopsisiyle konur.
• Kalça displazisi: Topallama, kalkmada zorlanma; ebeveyn değerlendirmesi önemlidir.
• İlerleyici retina atrofisi (PRA): Gece görmede zorlanmayla başlayan ilerleyici görme kaybı.
• Kanserler: Irk sağlık kaynaklarında hemanjiyosarkom ve lenfoma gibi türler sayılır. Ani halsizlik, soluk diş eti ve karın şişliği acil belirtilerdir.

Beslenme

Yetişkin bir Vizsla (dişi yaklaşık 18-25 kg, erkek 20-29 kg) aktivitesine göre günde yaklaşık 250-400 g kaliteli kuru mama tüketir. VCA ırkın genellikle kilosunu iyi koruduğunu belirtir; çok aktif köpeklerde ihtiyaç artar, kaburgalar kolayca hissedilmelidir.

• Yavru (2-12 ay): Orta-büyük ırk yavru maması, günde 3 öğün. Hızlı büyütmeyin.
• Yetişkin: Protein %24-28; av ya da spor yapan köpekte daha yüksek enerjili mama.
• Kıdemli (8+ yaş): Kalori azaltılır, kas kütlesi korunur.

Günde iki öğün verin ve yemekten önce ve sonra yaklaşık bir saat yoğun egzersiz yaptırmayın; derin göğüslü köpeklerde mide dönmesi riski bu kurala uymayı gerektirir. VIP tanısı olan köpeklerde besleme şekli (kıvam, kabın yüksekliği) veterinerle birlikte belirlenir.

Bakım ve tüy

Kısa, sık, pürüzsüz, altın pası renkli tüy; alt tüyü yoktur.

• Haftada bir lastik fırça veya kıl eldiven; banyo ara sıra.
• Kulaklar haftada bir kontrol; sarkık kulaklar nem tutar, yüzmeden sonra kurulayın.
• Tırnaklar 2-4 haftada bir.
• Dişler haftada birkaç kez fırçalanır.
• Alt tüyü olmadığı için soğuğa dayanıksızdır; kışın uzun süre dışarıda bırakmayın ve ev içinde yaşatın.
• Yazın ise kısa tüy ve açık ten güneşte çabuk ısınır; yürüyüşleri serin saatlere alın, bol su verin.
• Arazi yürüyüşlerinden sonra kılçık, diken ve kene kontrolü yapın.

Eğitim ve egzersiz

PetMD günde en az bir saat egzersiz önerir; aktif bireylerde bu süre iki saate çıkar. VCA uzun koşu veya av imkânını ideal görür ve iyi çitlenmiş bir bahçenin şart olduğunu belirtir.

Öncelikler:

1. Yalnız kalma eğitimi (ilk günden). Birkaç dakikalık ayrılıklarla başlayın, süreyi yavaşça uzatın. Evde bile kapalı bir odada kısa süre tek kalmayı öğretin. Çıkış ve dönüşleri sakin tutun. Uzun ayrılıktan önce egzersiz yaptırın, yiyecekli bulmaca oyuncağı bırakın. Belirtiler ağırlaşıyorsa erken dönemde veteriner ya da davranış uzmanına başvurun; ceza kaygıyı artırır.
2. Bağımsız dinlenme. Kendi yatağında sakin kalmayı ödüllendirin; sürekli temasın tek seçenek olmadığını öğretin.
3. Gel komutu. Kuş ve tavşan gördüğünde uzağa gidebilir; uzun eğitim tasmasıyla çalışın.
4. Sosyalleşme (8-16 hafta). Hassas bir ırkta farklı ortam ve seslere alışmak güven sağlar.
5. Zihinsel iş. Koku oyunları, getir, çeviklik ve av eğitimi bu ırkı hem yorar hem mutlu eder.

Yavruyken uzun koşu ve sert zeminde tekrarlı zıplamadan kaçının.

Tarihçe

Vizsla, Macaristan'da gelişti. PetMD'ye göre kökleri, Macarların Karpat Havzası'na yerleştiği dönemde kullandığı av köpeklerine, 8. yüzyıla kadar uzanır. Açık bozkır ve tarlalarda kuş ve tavşan aramak, göstermek ve getirmek için seçilen ırk, Macar soylularının gözde av köpeği oldu.

Irk 19. yüzyıl sonunda ve iki dünya savaşı sırasında ciddi sayı kaybına uğradı. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ülkeden çıkarılan köpekler sayesinde ırk yurt dışında da korundu ve PetMD'nin belirttiği gibi bu dönemde Amerika'ya ulaştı.

Bugün Vizsla hem av köpeği hem de aktif ailelerin arkadaşı olarak beslenir. Ayrıca bir tel tüylü varyete (Tel Tüylü Macar Vizslası) vardır ve ayrı bir ırk olarak tanınır.