Cennet Papağanı (Love Bird)

Cennet papağanı size uygun mu?

Cennet papağanı (love bird), avuç içine sığan ama karakteri büyük bir papağandır. Adı "aşk kuşu" diye çevrilse de uysal ve süs niteliğinde bir kuş değildir: meraklı, inatçı, kıskanç olabilen ve gerektiğinde sert ısıran bir türdür. Doğru beklentiyle alındığında çok keyifli bir arkadaştır.

İyi bakılan bir cennet papağanı 10-15 yıl yaşar; bu bir çocukluk hevesi değil, uzun bir taahhüttür.

Sahiplenmeden önce

Önemli: Türkiye'de kanatlı hayvanlarla ilgilenen veteriner sayısı sınırlıdır. Kuş almadan önce yakınınızda egzotik hayvan bakan bir klinik olup olmadığını kontrol edin.

Tür farkı ve yasal durum: Türkiye'de en çok şeftali yüzlü cennet papağanı (Agapornis roseicollis), Fischer ve maskeli cennet papağanları beslenir. Şeftali yüzlü tür CITES listelerinin dışında tutulur; Fischer ve maskeli türler ise tüm papağanlar gibi CITES Ek-II kapsamındadır. Türkiye'deki yönetmelik, yaban hayvanlarının yasal yollarla elde edildiğini gösteren fatura, üretici belgesi ve CITES türlerinde CITES belgesini esas alır. Kuşu üretim yeri belli, belgesini gösterebilen bir kaynaktan alın; kökeni belirsiz toplu satışlardan kaçının.

"Tek başına kalırsa ölür" efsanesi: Bu yaygın inanış doğru değildir. Veteriner kaynakları tek beslenen cennet papağanının sahibine yakın bağ kurduğunu ve sevecen, etkileşimli bir ev arkadaşı olduğunu belirtir. Kuş yalnızlıktan "kalp kırıklığıyla" ölmez. Ancak gerçek bir risk vardır: uzun süre ihmal edilen tek kuş strese girer, iştahı kesilebilir, tüy yolmaya başlayabilir ve bu kronik stres ömrünü kısaltır. Efsanenin kaynağı muhtemelen budur. Doğru karar şöyle verilir:

• Tek kuş: Günde birkaç saat, kaynakların önerisiyle 2-4 saat birebir ilgi verebiliyorsanız. İnsana en iyi bu şekilde evcilleşir.
• Uyumlu çift: Gün boyu evde değilseniz. Çift birbirine odaklanır, insanla daha az ilgilenir ve yuva kurmaya çalışır.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

Cennet papağanı çok meraklı ve oyuncudur. Kâğıda, cep içine, kazak yakasına girmeyi, her şeyi kemirmeyi sever. Korktuğunda veya bölgesini savunurken saldırganlaşabilir; köpek ve kedileri bile kovalayabildiği bilinir.

Kıskançlık ve bölgesellik: Bir kişiye bağlanan kuş, o kişiye yaklaşan diğer aile üyelerini ısırabilir. Kuşun birden fazla kişiyle vakit geçirmesi bunu azaltır.

Diğer kuşlar: Farklı cennet papağanı türlerini bir arada tutmayın; kavga ederler. Muhabbet kuşu veya kanaryayla aynı kafese koymak ciddi yaralanmalara yol açabilir.

Yuva davranışı: Dişiler kâğıt şeritleri kopartıp sırt ve kuyruk tüylerinin arasına sıkıştırarak taşır. Erkek olmasa bile yumurtlayabilirler.

Kafes ve yaşam alanı

• Boyut: Veteriner kaynakları en az yaklaşık 60x60x90 cm kafes önerir. Küçük kuş, küçük kafes demek değildir; bu tür çok hareketlidir.
• Tel aralığı: 1-1,5 cm.
• Tünek: Farklı çaplarda doğal ahşap. Zımparalı tünek kullanmayın.
• Oyuncak: Kemirilebilir oyuncaklar (ahşap, karton, doğal lif) şarttır ve düzenli yenilenmelidir. Kemirme ihtiyacı karşılanmayan kuş tüylerine yönelebilir.
• Yuva kutusu: Üretim istemiyorsanız koymayın; sürekli yumurtlamayı tetikler.
• Konum: Göz hizasında, bir yanı duvara dayalı, doğrudan güneş ve cereyan almayan bir yer. Yazın balkonda güneşe bırakılan kafes ölümcül olabilir.
• Serbest dolaşım: Denetim altında, pencereler kapalı, kablolar ve kemirilecek tehlikeli eşyalar ortadan kaldırılmış olarak.

Beslenme

Sadece tohumla beslenmek bu türde de yağlanma ve vitamin eksikliğine yol açar.

• Temel: Küçük papağanlar için pelet, diyetin büyük bölümünü oluşturmalı. Geçiş kademeli yapılmalı.
• Taze sebze: Koyu yeşil yapraklılar, havuç, brokoli, dolmalık biber, kabak; her gün.
• Meyve: Az miktarda (elma çekirdeksiz, armut, üzüm tanesi).
• Tohum: Ödül ve eğitim aracı olarak sınırlı.
• Kalsiyum: Özellikle dişilerde önemli; mürekkep balığı kemiği veya kalsiyum bloğu bulundurun.
• Su: Her gün taze.

Zehirli olanlar: avokado (ölümcül), çikolata, kafein, alkol, tuz, soğan, sarımsak, meyve çekirdekleri.

Ev içi tehlikeler: yapışkan olmayan tava (PTFE gazı), sigara dumanı, aerosol, koku çubukları. Kemirmeyi sevdiği için kurşun ve çinko içeren eski boya, takı ve metal parçalar da zehirlenme riskidir.

Sağlık ve yaşam süresi

Ortalama ömür 10-15 yıl, üst sınır 20 yıl civarındadır. Boyu 13-16,5 cm, ağırlığı türe göre 40-60 gram arasıdır. Yeni gelen kuşu iki hafta içinde, sonra yılda bir veterinere gösterin.

Veterinere gitme işaretleri: kabarık ve gözleri kapalı uyuklama, sulanan göz, iştahsızlık, sulu veya renk değiştiren dışkı, kuyruk pompalayarak nefes, tüy dökülmesi veya kırık, deforme tüyler.

Cennet papağanlarında öne çıkan sorunlar:

• PBFD (papağan gaga ve tüy hastalığı): Cennet papağanlarının duyarlı olduğu bir circovirüs enfeksiyonu. Genellikle genç kuşlarda görülür; tüylerde anormal çıkış, dökülme, gagada şekil bozukluğu. Tedavisi yoktur; PCR testi ve hijyenle korunulur. Yeni kuşu evdekilerle tanıştırmadan önce test ettirmek önemlidir.
• Polyomavirüs: Özellikle genç kuşlarda ani ölüm, tüy bozukluğu. Muhabbet kuşu ve cennet papağanlarının başka türlerin üretildiği yerlerde tutulmaması önerilir.
• Yumurta tıkanması ve sürekli yumurtlama: Eşi olmayan dişilerde de görülür. Kabarık oturma, ıkınma, karında şişlik acil durumdur.
• Tüy yolma: Can sıkıntısı, yalnızlık ve stresle ilişkilidir; ama önce tıbbi nedenler (PBFD, parazit, beslenme) ekarte edilmelidir.
• Klamidyoz (papağan hastalığı): Küçük papağanlarda görülür ve insana bulaşabilir. Kuşta yeşil ishal, solunum güçlüğü; insanda gribe benzer tablo. Kuşunuz hastayken siz de ateşlenirseniz doktorunuza kuş beslediğinizi söyleyin.
• Ayak ve bacak yaralanmaları: Kafes arkadaşı veya başka kuşlarla kavgada ısırık yaraları sıktır.

Evcilleştirme ve eğitim

Yavru ve elde büyütülmüş kuşlar çok daha kolay evcilleşir. Yetişkin, insanla az temas etmiş bir kuş sabır ister.

1. Alışma (1-2 hafta). Kafesin yanında sakin vakit geçirin, elinizi kafese sokmayın.
2. Elden ödül. Darı başağı gibi sevdiği bir ödülü kafes telinden, sonra açık elden verin.
3. Parmağa çıkma. Parmağınızı göğsünün alt kısmına hafifçe dayayın ve "gel" gibi kısa bir komutla ödüllendirin.
4. Isırmaya tepki. Bağırmayın, elinizi hızla çekmeyin; sakin kalıp etkileşimi kısa bir süre kesin. Isırığın nedenini (korku, yorgunluk, kıskançlık) arayın.
5. Kısa ve sık seanslar. Günde birkaç kez 5-10 dakika, uzun tek bir seanstan etkilidir.

Kanat kesme tartışmalıdır; güvenliği kanadı keserek değil, ortamı güvenli hale getirerek sağlayın.

Tarihçe ve doğadaki hali

Cennet papağanları (Agapornis cinsi) dokuz türden oluşur ve çoğu Afrika kıtasına özgüdür; gri başlı tür Madagaskar'dan gelir. Şeftali yüzlü tür Güneybatı Afrika'nın kurak bölgelerinde küçük sürüler halinde yaşar ve IUCN'de "düşük riskli" kategorisindedir. Kaçan kuşlar ABD'nin Arizona eyaletinde kalıcı yabani koloniler bile kurmuştur.

"Love bird" adı, çiftlerin birbirine çok yakın durması ve tüylerini karşılıklı temizlemesinden gelir. Bu güçlü çift bağı gerçektir; ama bu, tek kalan kuşun kaçınılmaz olarak öleceği anlamına gelmez. Doğru ilgiyle tek bir cennet papağanı da sağlıklı ve mutlu yaşayabilir.