İskender Papağanı (Alexandrine Parakeet)

İskender papağanı size uygun mu?

İskender papağanı (Psittacula eupatria), adını Büyük İskender'den alan, en büyük Psittacula türlerinden biridir. World Parrot Trust kaynaklarına göre yaklaşık 58 cm boyunda ve 250-260 gram ağırlığındadır. Güçlü, gösterişli ve konuşkan bir kuştur; ancak yeşil yakalı papağan gibi belirgin bir ergenlik dönemi geçirir ve büyük gagası dikkatli bir yaklaşım gerektirir.

Sahiplenmeden önce

İskender papağanı, Güney Asya'ya özgüdür ve beş alt türü vardır; bunlardan biri Andaman Adaları'na, biri Sri Lanka ve Hint yarımadasına özgüdür. World Parrot Trust'a göre kaynaklarda ömrü genelde 25-30 yıl olarak geçer.

Türkiye'de yabani popülasyon: İskender papağanı, yeşil yakalı papağanla birlikte İstanbul'da da yabani halde yaşayan bir türdür. World Parrot Trust'a göre bu tür Türkiye dahil bazı bölgelere sonradan yerleşmiştir; Anadolu Ajansı'na göre İstanbul'da Gülhane Parkı, Emirgan Korusu, Çamlıca tepeleri, Florya Atatürk Orman Çiftliği ve Belgrad Ormanı gibi yeşil alanlarda yeşil papağanla birlikte sürüler halinde görülür. Bu, kuşunuzu asla dışarı bırakmamanız için bir uyarı olarak okunmalı; kaçan veya salınan bireyler bu yerleşik popülasyonları büyütüyor.

Avian veteriner: Türkiye'de kanatlı hayvanlara bakan veteriner sayısı sınırlıdır. Kuşu almadan önce yakınınızda kanatlı hayvan gören bir klinik olup olmadığını kontrol edin.

Yasal durum: İskender papağanı CITES Ek II kapsamındadır (IUCN Kırmızı Liste durumu: Az Endişe Verici, ancak yaban kuş ticaretiyle yoğun avlanmaktadır). Bu, yeşil yakalı papağandan farklı olarak Türkiye'de bu türün ithalatı, ihracatı ve bazı durumlarda bulundurulması için ilgili idareden alınmış CITES belgesi arandığı anlamına gelir; belgesiz bulundurma denetimlerde el koymayla sonuçlanabilir. Güncel uygulamayı bulunduğunuz ildeki Doğa Koruma ve Milli Parklar şube müdürlüğünden teyit edin.

Kaçak kuş almayın: Kapalı ayak halkası olmayan, kökeni belirsiz bir İskender papağanı doğadan yasa dışı yakalanmış olabilir. Tür, özellikle Güneydoğu Asya'da yaban kuş ticareti nedeniyle bazı bölgelerde azalmaktadır.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

İskender papağanı zeki, gösterişli ve güçlü karakterli bir kuştur. Sesi sert, çınlayan ve derin olarak tanımlanır; alarma geçtiğinde çığlık atar, sürüler halinde birlikte gürültülü koro yapabilir.

• Ergenlik dönemi: Yeşil yakalı papağanda olduğu gibi, ergenlik döneminde (yaklaşık 1-2 yaş) davranış değişikliği ve ısırma eğilimi görülebilir; bu geçici bir evredir.
• Konuşma: Net telaffuzuyla bilinir; birçok birey geniş bir kelime dağarcığı öğrenebilir.
• Bağımsızlık: Kucakta oturmayı her zaman sevmez; bazı bireyler dokunulmaktansa yakınında olmayı tercih eder.
• Gaga gücü: Büyük ve güçlü bir gagaya sahiptir; ahşabı kolayca tahrip eder, dikkatli el eğitimi gerektirir.

Kafes ve yaşam alanı

• Boyut: World Parrot Trust, bu tür için minimum 4,5 metre uzunluğunda gezinme kafesi (walk-in aviary) önerir; ev koşullarında en geniş kafes tercih edilmeli ve günlük serbest uçuş zamanı artırılmalıdır.
• Sağlamlık: Metal veya kaynaklı tel yapı gerekir; ahşap kısımlar güçlü gagayla kolayca tahrip edilir.
• Tünek ve oyuncak: Salıncaklar, kemirilebilir dallar ve kozalaklar, merdivenler, deri oyuncaklar, tırmanma ipleri.
• Konum: Duvara yaslı, göz hizasında, cereyansız ve doğrudan güneş almayan bir köşe. Mutfak uygun değildir.
• Serbest uçuş: Günlük, pencere ve kapılar kapalı, diğer evcil hayvanlar dışarıda olacak şekilde.

Beslenme

• Temel: Kuş için formüle edilmiş pelet, temel besin olmalı.
• Meyve: World Parrot Trust'a göre elma, armut, portakal, muz, nar gibi meyveler diyetin yaklaşık %30'unu oluşturabilir.
• Sebze: Havuç, kereviz, taze bezelye, fasulye, taze mısır, yeşil yapraklılar.
• Tohum: Darı başağı ve sınırlı miktarda karışık tohum, ödül olarak.
• Su: Her gün taze ve temiz.

Zehirli olanlar: avokado, çikolata, kafein, alkol, tuz, soğan, sarımsak, meyve çekirdekleri.

Ev içi tehlikeler: aşırı ısınan yapışkan olmayan tava kaplaması (PTFE gazı), aerosol sprey, kokulu mum, sigara dumanı.

Sağlık ve yaşam süresi

World Parrot Trust'a göre kaynaklarda ömür genelde 25-30 yıl olarak geçer; iyi bakımda bazı bireyler daha uzun yaşayabilir.

• Tüy yolma (tüy tahrip davranışı): MSD Veteriner El Kitabı'na göre stres, can sıkıntısı, hormonal hayal kırıklığı ve kötü beslenme tetikleyebilir; çıplak bölge gördüğünüzde önce tıbbi nedenler dışlanmalıdır.
• İç papillomatozis ve Pacheco hastalığı: Papağan herpesvirüsünün neden olduğu bu hastalıklar tüm papağan türlerinde görülebilir; ağız ve kloaka çevresinde kitle, ishal ve halsizlik ile seyreder.
• Beslenme eksiklikleri: Yalnızca tohumla beslenen bireylerde vitamin A eksikliği, obezite ve karaciğer sorunları görülebilir.
• Solunum sorunları: Cereyanlı veya havasız ortamlarda daha sık görülür; hırıltı veya açık gagayla nefes alma acildir.

Kabarık oturma, iştahsızlık, dışkıda değişiklik veya ani davranış değişikliği fark ederseniz beklemeyin.

Evcilleştirme ve eğitim

1. Genç kuşla başlayın. Yavru veya elle büyütülmüş kuşlar, yetişkin veya yabani yakalanmış bireylere göre çok daha kolay evcilleşir.
2. Ergenlik dönemine hazırlıklı olun. Isırma ve mesafeli davranışı kişisel algılamayın; tutarlı, sakin yaklaşımı sürdürün.
3. Gaga gücünü göz önünde bulundurun. El eğitiminde acele etmeyin, güveni kademeli kurun.
4. Olumlu pekiştirme kullanın. Parmağa çıkma ve sakin davranışı ödüllendirin.
5. Kelime öğretin. Sabit kelimeleri sakin bir ortamda, aynı tonla tekrarlayın.

Tarihçe ve doğadaki hali

İskender papağanı, Sri Lanka ve Hindistan'dan Afganistan, Nepal, Myanmar ve Tayland'a kadar geniş bir Güney Asya coğrafyasında yaşar. Doğada kuru ve nemli yaprak döken ormanlarda, mangrovlarda ve hindistancevizi bahçelerinde bulunur; küçük sürüler halinde yaşar, yiyecek bol olduğunda ve toplu tünek alanlarında daha büyük gruplar oluşturur. IUCN'e göre küresel olarak tehlike altında değildir, ancak Sri Lanka, Tayland ve Hindiçin'de gerilemektedir ve yaban kuş ticaretiyle yoğun avlanmaktadır; Avrupa'nın bazı kesimlerine, Orta Doğu'ya (Türkiye dahil) ve Japonya'ya da sonradan yerleşmiştir.