Muhabbet Kuşu

Muhabbet kuşu size uygun mu?

Muhabbet kuşu, Türkiye'de en çok beslenen kafes kuşu ve genellikle "kolay evcil hayvan" sanıldığı için alınıyor. Doğrusu şu: bakımı ucuz ama basit değil. Sosyal, zeki ve uzun yaşayan bir kuş; doğru bakıldığında 8-10 yıl, kötü bakıldığında 2-3 yıl yaşıyor.

Karar verirken en önemli soru: kuşun kafeste hapis mi yaşayacağı, yoksa günde birkaç saat serbest uçup sizinle vakit mi geçireceği. İkincisi mümkün değilse en az iki kuş alın; muhabbet kuşu yalnızlığa göre yaratılmamıştır.

Sahiplenmeden önce

Önemli: Türkiye'de kanatlı hayvanlarla ilgilenen veteriner sayısı sınırlıdır. Kuş almadan önce yakınınızda "egzotik hayvan" veya "kanatlı" ilgilenen bir klinik olup olmadığını kontrol edin.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

Muhabbet kuşu, vahşi doğada yüzlerce bireylik sürüler halinde yaşar. Bu, karakterini anlamanın anahtarıdır: sürü hayvanıdır ve yalnızlık onun için doğal değildir.

Tek başına beslenen bir kuş, sizi sürü arkadaşı sayar. Bu durumda günde en az 2-3 saat aktif ilgi gerekir; konuşmak, elde tutmak, oyun oynamak. Bunu veremeyecekseniz iki kuş besleyin.

İki kuş beslemenin dezavantajı: birbirlerine odaklandıkları için insana daha az evcilleşirler. Karar sizin; kuşun refahı açısından iki kuş, evcillik açısından tek kuş + yoğun ilgi.

Konuşma: Muhabbet kuşları kelime öğrenebilir ve erkekler dişilerden çok daha yeteneklidir. Bazı bireyler yüzlerce kelime öğrenir. Ancak her kuş konuşmaz; konuşma garantisi vererek satış yapanlara güvenmeyin.

Zekidir; oyuncak çözer, numara öğrenir, isimle çağrıldığında gelir.

Kafes ve yaşam alanı

Bu türde kafes seçimi, sağlığın en belirleyici faktörüdür.

• Boyut: Tek kuş için en az 60x40x40 cm, iki kuş için belirgin şekilde daha büyük. Yatay genişlik dikey yükseklikten önemlidir; muhabbet kuşu yatay uçar, papağan gibi tırmanmaz.
• Tel aralığı: 1-1,5 cm. Daha geniş aralıkta kuş kafasını sıkıştırabilir.
• Tünek: Farklı çaplarda ve doğal ahşap. Plastik tünekler ayak tabanı yaralarına (bumblefoot) yol açar. Zımpara tünek kullanmayın.
• Oyuncak: En az 3-4 çeşit, haftada bir değiştirilerek. Çan, merdiven, salıncak, yem bulmacası.
• Konum: Duvara dayalı bir köşe (her yönü açık kafes kuşu tedirgin eder), göz hizasında, doğrudan güneş almayan, cereyansız bir yer. Mutfak kesinlikle olmaz.
• Serbest uçuş: Günde en az 1-2 saat, pencereler kapalı, aynalar örtülü, tavan vantilatörü kapalı, diğer hayvanlar dışarıda.

Kafes tabanı günlük, tünek ve kaplar haftalık, kafesin tamamı ayda bir derinlemesine temizlenmeli.

Beslenme

En yaygın ve en ölümcül hata: sadece darı/tohum karışımı vermek. Tohum, yağ oranı yüksek ve vitaminleri eksik bir besindir; yalnız tohumla beslenen muhabbet kuşları yağlanma, karaciğer hastalığı ve erken ölüm yaşar.

Doğru düzen:

• Pelet (%50-60): Kuş için formüle edilmiş pelet, temel besin olmalı. Tohumdan pelete geçiş sabır ister, haftalar sürebilir.
• Taze sebze (%25-30): Roka, semizotu, marul (göbek değil yeşil yapraklar), havuç rendesi, brokoli, dolmalık biber, kabak. Her gün taze verilmeli ve birkaç saat sonra alınmalı.
• Tohum karışımı (%10-15): Ödül olarak, temel yem olarak değil.
• Meyve (az): Elma (çekirdeksiz), armut, karpuz. Şeker oranı nedeniyle sınırlı.
• Kalsiyum: Mürekkep balığı kemiği veya kalsiyum bloğu kafeste sürekli bulunmalı.
• Temiz su: Her gün değiştirilmeli.

Zehirli olanlar: avokado (ölümcül), çikolata, kafein, alkol, tuz, soğan, sarımsak, elma çekirdeği, meyve çekirdekleri.

Ölümcül ev tehlikeleri: aşırı ısınan yapışkan olmayan tava kaplaması (PTFE gazı), aerosol sprey, mum ve koku çubukları, sigara dumanı, temizlik kimyasalları. Bunlar kuşun solunum sistemi için insandan kat kat tehlikelidir.

Sağlık ve yaşam süresi

Ortalama ömür 5-10 yıl; iyi bakımda 12-15 yıla ulaşabilir.

Kuşlar hastalığını gizler. Belirti gösterdiğinde durum genelde ilerlemiştir; bu yüzden küçük değişiklikler ciddiye alınmalıdır.

Veterinere gitme işaretleri:

• Kafesin dibinde oturma, kabarık tüylerle uyuklama
• İştah kaybı veya yemek yiyormuş gibi yapıp yememe
• Dışkı renginin, kıvamının veya miktarının değişmesi
• Kuyruk pompalayarak nefes alma, hırıltı, açık gagayla soluma
• Gaga veya burun akıntısı
• Tüy yolma, çıplak bölgeler
• Denge kaybı, kanat düşüklüğü

Yaygın hastalıklar:

• Yağlanma ve karaciğer hastalığı: Tohum ağırlıklı beslenmenin sonucu; en sık ölüm nedenlerinden.
• Skalyoz/kene (uyuz akarı): Gaga çevresinde ve ayaklarda kabuklu, süngerimsi görünüm. Tedavi edilebilir.
• Guatr (tiroid büyümesi): İyot eksikliği; nefes güçlüğü ve kusma ile belirti verir.
• Yumurta tıkanması (dişilerde): Kabarık oturma, ıkınma, karında şişlik. Acil durumdur.
• Tümörler: Bu türde nispeten yaygındır; şişlik fark edilirse veterinere gidilmeli.
• Solunum enfeksiyonları: Hava kalitesi ve cereyanla ilişkilidir.

Evcilleştirme ve eğitim

Yavru kuş (8-12 haftalık) evcilleşmeye en açık dönemdedir.

1. Alışma (1-2 hafta). Kafesi yerine koyun, yaklaşın, konuşun, elinizi kafese sokmayın. Kuşun size alışmasını bekleyin.
2. El tanıtımı. Kafese elinizi sokup hareketsiz tutun. Birkaç gün sonra parmağınızı tüneğin altına yaklaştırın.
3. Parmağa çıkma. Parmağı göğsün alt kısmına hafifçe bastırın; kuş dengesini korumak için çıkacaktır. Ödül olarak darı başağı kullanın.
4. Kafes dışı. Güvenli bir odada serbest bırakın; kendi isteğiyle geri dönmeyi öğrenmesi gerekir.
5. Konuşma. Aynı kelimeyi günde birkaç kez, aynı tonla, sakin bir ortamda tekrarlayın. Sabır işidir; aylar sürebilir.

Kanat kesme konusunda: bu uygulama tartışmalıdır ve birçok kanatlı veterineri karşı çıkar. Uçmak kuşun fiziksel ve psikolojik sağlığının parçasıdır. Güvenliği kanat keserek değil, ortamı güvenli hale getirerek sağlayın.

Tarihçe ve doğadaki hali

Muhabbet kuşu (Melopsittacus undulatus), Avustralya'nın iç bölgelerine özgü bir papağan türüdür. Doğada yeşil-sarı renklidir; evcil bireylerdeki mavi, beyaz, sarı ve gri renkler seçici üretimin ürünüdür.

Doğada binlerce bireylik sürüler halinde yaşar ve su kaynaklarını takip ederek göç eder. Bu sürü yaşamı, evcil bireylerin sosyal ihtiyacını açıklar.

Türü Batı'ya tanıtan kişi, 1840'ta İngiltere'ye canlı örnek getiren doğa bilimci John Gould'dur. Kısa sürede Avrupa'da popüler oldu ve 19. yüzyıl sonunda yaygın bir kafes kuşu haline geldi. Bugün dünyada köpek ve kediden sonra en çok beslenen evcil hayvan türü olarak kabul edilir.

Adının kökeni Aborjin dillerindeki "betcherrygah" kelimesine dayandırılır; anlamı üzerine farklı görüşler vardır.