Sultan Papağanı

Sultan papağanı size uygun mu?

Sultan papağanı (cockatiel), muhabbet kuşundan sonra en çok beslenen kafes kuşu. Tepeliği, yanaklarındaki turuncu benekleri ve ıslık yeteneğiyle tanınır. Muhabbet kuşundan daha büyük, daha uzun ömürlü ve genellikle daha sakin bir tür.

Sultan papağanı, 15-20 yıllık bir taahhüt demektir. Bir çocuk için alınan kuş, çocuk üniversiteye gittiğinde hâlâ hayatta olacaktır.

Sahiplenmeden önce

Türkiye'de kanatlı hayvanlarla ilgilenen veteriner sayısı sınırlıdır. Kuş almadan önce yakınınızda egzotik hayvan bakan bir klinik olup olmadığını kontrol edin.

Karakter ve sosyal ihtiyaçlar

Sultan papağanı sakin, nazik ve sosyal bir türdür. Muhabbet kuşuna göre daha az hareketli, daha uysal kabul edilir.

Tepelik bir duygu göstergesidir: dik ve öne eğik tepelik merak veya heyecan, tamamen yatık tepelik korku veya öfke, hafif geride duran tepelik rahatlık anlamına gelir. Bu, kuşunuzu okumanın en pratik yolu.

Sürü kuşudur. Tek başına beslenen bir kuş sizi sürü arkadaşı sayar ve günde en az 2-3 saat aktif ilgi bekler. Bunu veremeyecekseniz iki kuş besleyin.

Ses ve konuşma: Erkekler ıslık çalmayı ve melodi öğrenmeyi dişilerden çok daha iyi becerir; bazı bireyler basit kelimeler de söyler. Dişiler daha sessizdir. Konuşma garantisi vererek satış yapanlara güvenmeyin.

Gece korkusu (night fright): Bu türe özgü bir davranış. Karanlıkta ani bir sesle panikleyip kafeste çırpınır ve yaralanabilir. Gece kafesin yanında loş bir gece lambası bırakmak bu sorunu büyük ölçüde çözer.

Kafes ve yaşam alanı

• Boyut: Tek kuş için en az 60x60x75 cm, iki kuş için belirgin şekilde daha büyük. Kuyruk uzun olduğu için kafes yüksekliği önemlidir.
• Tel aralığı: 1,5-2 cm. Daha geniş aralıkta kuş kafasını sıkıştırabilir.
• Tünek: Farklı çaplarda doğal ahşap. Plastik tünekler ayak tabanı yaralarına (bumblefoot) yol açar. Zımpara tünek kullanmayın.
• Oyuncak: En az 3-4 çeşit; kemirilebilir ahşap, çan, merdiven, yem bulmacası. Haftada bir değiştirin.
• Konum: Duvara dayalı bir köşe, göz hizasında, doğrudan güneş almayan, cereyansız. Mutfak kesinlikle olmaz.
• Gece lambası. Gece korkusunu önlemek için loş bir ışık.
• Serbest uçuş: Günde en az 1-2 saat; pencereler kapalı, aynalar örtülü, tavan vantilatörü kapalı, diğer hayvanlar dışarıda.

Kafes tabanı günlük, tünek ve kaplar haftalık, kafesin tamamı ayda bir derinlemesine temizlenmeli.

Beslenme

En yaygın ve en ölümcül hata: sadece tohum karışımı vermek. Tohum yağlıdır ve vitaminleri eksiktir; yalnız tohumla beslenen sultan papağanları yağlanma, karaciğer hastalığı ve erken ölüm yaşar.

Doğru düzen:

• Pelet (%50-60): Kuş için formüle edilmiş pelet temel besin olmalı. Tohumdan pelete geçiş sabır ister, haftalar sürebilir.
• Taze sebze (%25-30): Roka, semizotu, marul (yeşil yapraklar), havuç rendesi, brokoli, dolmalık biber, kabak, tatlı patates (pişmiş). Her gün taze verilmeli, birkaç saat sonra alınmalı.
• Tohum karışımı (%10-15): Ödül olarak.
• Meyve (az): Elma (çekirdeksiz), armut, karpuz.
• Kalsiyum: Mürekkep balığı kemiği kafeste sürekli bulunmalı; özellikle yumurtlayan dişiler için kritik.
• Temiz su: Her gün değiştirilmeli.

Zehirli olanlar: avokado (ölümcül), çikolata, kafein, alkol, tuz, soğan, sarımsak, elma çekirdeği, meyve çekirdekleri.

Ölümcül ev tehlikeleri: aşırı ısınan yapışkan olmayan tava kaplaması (PTFE gazı), aerosol sprey, mum ve koku çubukları, sigara dumanı, temizlik kimyasalları.

Sağlık ve yaşam süresi

Ortalama ömür 15-20 yıl; iyi bakımda 25 yıla ulaşabilir.

Kuşlar hastalığını gizler; belirti gösterdiğinde durum genelde ilerlemiştir.

Veterinere gitme işaretleri:

• Kafesin dibinde oturma, kabarık tüylerle uyuklama
• İştah kaybı veya yemek yiyormuş gibi yapıp yememe
• Dışkı renginin, kıvamının veya miktarının değişmesi
• Kuyruk pompalayarak nefes alma, hırıltı, açık gagayla soluma
• Burun akıntısı veya tıkanıklık
• Tüy yolma, çıplak bölgeler
• Denge kaybı, kanat düşüklüğü

Yaygın hastalıklar:

• Kronik yumurtlama (dişilerde): Bu türün en yaygın sağlık sorunlarından. Eş olmadan da sürekli yumurtlayan dişilerde kalsiyum tükenir, kemik zayıflar ve yumurta tıkanması gelişir. Kabarık oturma, ıkınma, karında şişlik acil durumdur. Önlem: gün ışığı süresini 10-12 saate düşürmek, yuva benzeri karanlık alanları kaldırmak, aşırı okşamayı (sırt ve kuyruk dibi) azaltmak.
• Yağlanma ve karaciğer hastalığı: Tohum ağırlıklı beslenmenin sonucu.
• Tüy yolma: Sıkılma, yalnızlık, stres veya hastalık kaynaklı. Zenginleştirme ve veteriner değerlendirmesi gerekir.
• Solunum enfeksiyonları: Hava kalitesi ve cereyanla ilişkilidir. Bu tür tozlu olduğu için ortam havalandırması önemlidir.
• Chlamydia (psittakoz): İnsana da bulaşabilen bakteriyel enfeksiyon; halsizlik, yeşilimsi dışkı, solunum belirtileri.
• Tümörler: Bu türde nispeten yaygındır.

Evcilleştirme ve eğitim

Yavru kuş (8-12 haftalık) evcilleşmeye en açık dönemdedir.

1. Alışma (1-2 hafta). Kafesi yerine koyun, yaklaşın, konuşun; elinizi kafese sokmayın.
2. El tanıtımı. Elinizi kafeste hareketsiz tutun; birkaç gün sonra parmağınızı tüneğe yaklaştırın.
3. Parmağa çıkma. Parmağı göğsün alt kısmına hafifçe bastırın; kuş dengesini korumak için çıkar. Ödül olarak darı başağı kullanın.
4. Kafes dışı. Güvenli bir odada serbest bırakın; kendi isteğiyle geri dönmeyi öğrenmesi gerekir.
5. Islık ve melodi. Aynı melodiyi günde birkaç kez, sakin bir ortamda tekrarlayın. Erkeklerde sonuç genelde birkaç ay içinde gelir.
6. Okşama sınırı. Baş ve yanak okşamak uygundur; sırt ve kuyruk dibini okşamaktan kaçının, bu üreme davranışını tetikler ve dişilerde kronik yumurtlamaya yol açar.

Kanat kesme konusunda: uygulama tartışmalıdır ve birçok kanatlı veterineri karşı çıkar. Uçmak kuşun fiziksel ve psikolojik sağlığının parçasıdır; güvenliği kanat keserek değil ortamı güvenli hale getirerek sağlayın.

Tarihçe ve doğadaki hali

Sultan papağanı (Nymphicus hollandicus), Avustralya'nın iç bölgelerine özgüdür ve kakadu ailesinin en küçük üyesidir; tepeliği bu akrabalığın işaretidir.

Doğada sürüler halinde yaşar, su kaynaklarını takip ederek göç eder ve kurak alanlarda tohumla beslenir. Bu sürü yaşamı, evcil bireylerin sosyal ihtiyacını açıklar.

Tür, 1770'lerde Avrupalı doğa bilimciler tarafından tanımlandı ve 19. yüzyılda Avrupa'ya getirildi. Avustralya 1894'te yaban kuşu ihracatını yasakladı; bu yüzden dünyadaki evcil popülasyon, o dönem çıkan bireylerden üretilmiştir.

Doğadaki tip gri gövdeli, beyaz kanat bandı ve turuncu yanaklıdır. Lutino (sarı), pearl (benekli), whiteface (beyaz yüzlü), cinnamon ve pied gibi renk çeşitleri evcil üretimin ürünüdür; ilk lutino 1958'de Florida'da ortaya çıktı.