Burmese

Burmese size uygun mu?

Burmese, saten parlaklığında kısa kürkü, iri altın sarısı gözleri ve göründüğünden çok daha ağır, kaslı gövdesiyle tanınan bir ırk. Mizacı ırkın asıl imzasıdır: CFA'nın deyişiyle "cırt cırtlı kedi", yani sizi evin her köşesinde takip eden, ilgi isteyen, yaşlılığında bile oyunculuğunu koruyan bir yol arkadaşı. Bu kadar insana bağlı bir kedi uzun yalnızlığa dayanamaz. Ayrıca bu ırkı seçerken iki farklı tipin (Amerikan ve Avrupa) olduğunu ve her birinin farklı genetik riskler taşıdığını bilmeniz gerekir.

En gerçekçi soru şu: evinizde gün içinde çoğu zaman biri var mı, ya da ona eşlik edecek ikinci bir kedi düşünüyor musunuz? Cevap hayırsa Burmese mutsuz olur; bu ırk sizinle vakit geçirmek için yaşar.

Sahiplenmeden önce

Amerikan ve Avrupa Burmese farkını bilin. Wikipedia'da aktarıldığı gibi Amerikan (Contemporary) tipi daha tıknaz, geniş kafalı, yuvarlak gözlü ve belirgin şekilde kısa burunludur. Avrupa (İngiliz) tipi ise daha ince, uzun gövdeli ve kama biçimli kafalıdır. Çoğu kayıt kuruluşu bunları ayrı ırk saymaz; bazıları İngiliz tipine "Avrupa Burmese" der. İki popülasyon uzun süre ayrı yetiştirildiği için sağlık profilleri de farklıdır:

• Amerikan (Contemporary) hatlar: Burmese baş kusuru (BHD) ve düz göğüslü yavru sendromu bu hatlarla ilişkilendirilmiştir. BHD değişikliğini tek kopya taşıyan kediler sağlıklıdır ama yüzleri daha kısadır; bu görünüm seçilerek yaygınlaşmıştır. İki kopya taşıyan yavrular yaşamla bağdaşmayan ağır bir kafa-yüz kusuruyla doğar. Ebeveynlerin BHD test sonucunu mutlaka isteyin ve aşırı kısa yüzlü tipi tercih etmeyin.
• Amerikan dışı (Avrupa, Avustralya vb.) hatlar: Bilimsel çalışmaya göre hipokalemi, diyabet ve orofasiyal ağrı sendromu bu popülasyonlarla ilişkilidir; hipokalemi ABD'deki Burmese'de hiç belgelenmemiştir. Ebeveynlerin hipokalemi (BHK) genetik test sonucunu isteyin.
• Her iki tipte: GM2 gangliosidozu için genetik test mevcuttur; üretici bu testi de yapıyorsa olumlu bir işarettir. CFA ayrıca yetiştirme hatlarında diyabet geçmişini sormanızı önerir.

Burmese Türkiye'de nadir bir ırktır. Belge ve test sonucu gösterilmeyen ilanlara temkinli yaklaşın.

Karakter ve mizaç

Burmese son derece insana düşkündür. CFA onu meraklı, zeki ve dost canlısı olarak tanımlar ve oyunculuğunun yaşlılığa kadar sürdüğünü belirtir. Sizi odadan odaya takip eder, kucağınıza yerleşir, işinizin tam ortasına oturur.

PetMD'nin aktardığı veteriner görüşüne göre sevgi dolu, köpeğe benzer davranışlar gösteren ve konuşkan bir ırktır; uzun süre yalnız kalmayı tolere etmez. Wikipedia da ırkın sahibine köpek gibi bağlandığını ve sesini ısrarla kullandığını aktarır.

Çocuklarla ve kedi dostu köpeklerle genelde iyi geçinir. Sosyal ve özgüvenlidir; misafirlere de çoğu zaman merakla yaklaşır.

Zekâsı nedeniyle getir-götür gibi oyunları ve basit komutları öğrenebilir. Boş kalan bir Burmese ise sıkıntısını yaramazlık ve ısrarlı miyavlama ile belli eder.

Sağlık sorunları ve ömür

PetMD ömrü 10-17 yıl olarak verir; kaynaklarda genelde 15 yıl civarı ve üzeri görülür. Wikipedia'daki kayıtlara göre Burmese genetik çeşitliliği en düşük ırklardan biridir; bu da kalıtsal sorunların önemini artırır.

• Diyabet (diabetes mellitus): PetMD, Burmese'de diyabetin genetik temelli olduğundan şüphelenildiğini ve kediler arasında yaygınlığın belirgin olduğunu belirtir. Artan su tüketimi ve idrar, iştah değişikliği, kilo kaybı ana belirtilerdir. Bu belirtileri görürseniz birkaç gün beklemeden veterinere gidin; erken tanı ve kilo kontrolü seyri iyileştirir.
• Hipokalemi (hipokalemik polimiyopati): Kan potasyumunun düşmesiyle tekrarlayan kas güçsüzlüğü. Başın ve boynun aşağı doğru bükülmesi, sert yürüyüş, kas titremesi tipiktir. Belirtiler çoğunlukla 2-6 aylık yavrularda başlar, bazen 2 yaşına kadar fark edilmez. Aynı gün veterinere gidin; potasyum takviyesiyle kontrol edilir, bazı kediler ömür boyu takviye gerektirir.
• Kedi orofasiyal ağrı sendromu (FOPS): Ağız ve yüzde, genellikle tek taraflı, ataklar halinde gelen ağrı. Abartılı ağız hareketleri ve ağzı pençeyle sıvazlama tipiktir; ağır vakalarda kedi dilini ve dudaklarını yaralayıp yemeyi bırakabilir. Yeme, içme ve tımar atakları tetikleyebilir; diş çıkarma dönemi ve diş sorunlarıyla bağlantısı bildirilmiştir. Zamanla kronikleşebilir. Bu davranışı görürseniz hızla veterinere gidin; ağız ve diş muayenesi şarttır.
• Burmese baş kusuru (BHD): Doğumsal olarak yavruda görülür; yetişkin kediniz için değil, üretim için önemlidir. Taşıyıcılık kısa yüz yapısıyla ilişkilidir.
• GM2 gangliosidozu: Nadir, ilerleyici bir sinir sistemi hastalığı; baş titremesi ve koordinasyon bozukluğuyla başlar. Genetik test ile önlenebilir.
• Obezite: Diyabet riskini artırdığı için bu ırkta özellikle önemlidir.

Yıllık kontrolde kan şekeri ve kilo takibi yapılmalı; 7-8 yaşından sonra yılda en az bir kez kan ve idrar tahlili önerilir.

Beslenme

PetMD'ye göre yetişkin Burmese 3,5-7 kg arasındadır; CFA erkeklerin 5,5 kg ve üzerine çıkabildiğini, dişilerin daha küçük olduğunu belirtir. Kompakt ama ağır bir kedidir; kiloyu gözle değil tartıyla izleyin.

• Yavru (2-12 ay): Yavru maması, günde 3-4 öğün.
• Yetişkin: Yüksek proteinli, düşük karbonhidratlı mama; PetMD günde iki öğün önerir. Serbest beslemeden kaçının.
• Kısırlaştırma sonrası: Porsiyonu düşürün, ayda bir tartın.
• Kıdemli (8+ yaş): Diyabet ve böbrek değerleri takibine göre veterinerinizle belirlenen bir diyet.

Diyabet yatkınlığı nedeniyle ideal kiloyu korumak, bu ırkta beslenmenin en önemli hedefidir. Yaş mama hem su alımını artırır hem de karbonhidrat oranı genellikle daha düşüktür. Ödül mamalarını sınırlı tutun.

Bakım ve tüy

Burmese'nin kısa, ince ve vücuda yapışık kürkü çok az bakım ister.

• Haftada bir fırçalama: PetMD'ye göre yeterlidir. Kauçuk fırça veya güderi bez parlaklığı artırır.
• Banyo: Genelde gerekmez.
• Diş fırçalama: Haftada birkaç kez; ağız sağlığı FOPS riskli bir ırkta ayrıca önemlidir.
• Tırnak: 2-3 haftada bir.
• Kulak ve göz: Haftalık kontrol.

Yaşam alanı ve zenginleştirme

1. Arkadaş. Gün içinde evde kimse yoksa ikinci bir kedi Burmese için lüks değil ihtiyaçtır.
2. Günlük etkileşimli oyun. Günde en az iki kez 15 dakika; kilo kontrolüne de katkı sağlar.
3. Tırmanma ve gözlem. Sağlam bir kedi ağacı, pencere önü raf.
4. Zihin oyunları. Bulmaca mama kapları, getir-götür, tıklayıcı eğitimi.
5. Güvenli ev. Pencere ve balkonlara file; insana güvenen bu ırk iç mekânda yaşamalıdır.

Türkiye'nin sıcak yaz aylarında serin bir oda ve bol su sunun; oyunları günün serin saatlerinde yapın.

Tarihçe

Modern Burmese'nin neredeyse tamamı tek bir kediye dayanır: Wong Mau. CFA ve Wikipedia'ya göre bu kahverengi dişi 1930'da Burma'dan (bugünkü Myanmar) ABD'ye getirildi ve Siyam kedilerle çiftleştirildi. Yavrularından koyu kahverengi (sable) renkte döl veren hatlar seçilerek ırk oluşturuldu.

CFA erken Burmese'leri 1936'da kaydetmeye başladı ve şampiyonluk statüsü 1959'da geldi. Zamanla şampanya, platin ve mavi gibi açık tonlar da ortaya çıktı ve kabul edildi.

1949'dan itibaren ABD'den İngiltere'ye götürülen Burmese'ler farklı bir yönde gelişti; GCCF ırkı 1952'de tanıdı ve pek çok Avrupa ülkesi standardını İngiliz modeline dayandırdı. ABD'de daha tıknaz ve kısa yüzlü "Contemporary" tip, Avrupa'da ise daha ince ve uzun yüzlü tip öne çıktı. Bu ayrışma bugün iki tipin farklı sağlık risklerini de açıklar: kısa yüz tipi baş kusuru değişikliğiyle, Avrupa ve Avustralya popülasyonları ise hipokalemi, diyabet ve orofasiyal ağrı sendromuyla ilişkilendirilir.