Border Collie

Border Collie size uygun mu?

Border Collie, dünyanın en zeki köpek ırkı kabul edilir. Bu ün, ırkı sahiplenmek için en kötü nedendir. Zeka burada "kolay köpek" demek değil; sürekli iş, sürekli uyaran ve sürekli düşünce gerektiren bir köpek demektir. Bu ırk, sıradan bir ev hayatı için fazladır.

En dürüst uyarı: Border Collie sahiplerinin en sık şikayeti "çok enerjik" değil, "kafası hiç durmuyor". Günde iki saat koştursanız bile zihni yorulmazsa huzursuz kalır.

Sahiplenmeden önce

Yavru alırken kalça sertifikası, göz muayenesi ve MDR1 gen testi sonuçlarını isteyin. MDR1 mutasyonu bu ırkta yaygındır ve bazı yaygın ilaçlara karşı ölümcül duyarlılık yaratır.

Karakter ve mizaç

Border Collie yoğun, odaklı ve çalışkandır. Sürü güderken kullandığı "göz" (eye) denen sabit bakış, ırkın imzasıdır ve evde de görülür: topa, gölgeye, ışığa, koşan çocuğa aynı yoğunlukla bakar.

Sahibine çok bağlıdır ve onunla iş yapmayı sever. Yabancıya karşı çekingen olabilir; iyi sosyalleşme gerekir.

Güdüleme içgüdüsü ev hayatında sorun olabilir: koşan çocukları, bisikletleri, araçları çevirmeye ve topuğunu dürtmeye çalışır. Bu saldırganlık değil, iş refleksidir ama yönlendirilmesi gerekir.

Ses ve harekete duyarlıdır. Elektrik süpürgesi, motosiklet, gölge ve yansımalar takıntı nesnesine dönüşebilir. Sıkılan bireylerde gölge kovalama, kuyruk kovalama gibi kompulsif davranışlar gelişir; bu, ırkın en yaygın davranış sorunudur.

Sağlık sorunları ve ömür

Ortalama ömür 12-16 yıl. Genel olarak sağlıklı ama birkaç önemli genetik riski var.

• MDR1 gen mutasyonu: Bu ırkta yaygındır. Bazı yaygın ilaçlara (ivermektin gibi bazı parazit ilaçları, bazı ağrı kesici ve sakinleştiriciler) karşı ciddi, ölümcül olabilen duyarlılık yaratır. Genetik testi vardır ve mutlaka yaptırılmalıdır. Sonucu veterinerinizle paylaşın; ilaç seçimi buna göre yapılır.
• Collie göz anomalisi (CEA): Retina ve damar gelişim bozukluğu. Genetik testi mevcuttur; hafif vakalar görmeyi etkilemez, ağır vakalar körlüğe gider.
• Kalça displazisi: Ebeveyn sertifikası istenmeli.
• İlerleyici retina atrofisi (PRA): Yavaş ilerleyen körlük; DNA testi vardır.
• Epilepsi: Bu ırkta bildirilmiştir; genelde genç yaşta başlar, ilaçla kontrol edilir.
• Nöronal seroid lipofuskinoz (NCL): Nadir ama ölümcül nörolojik hastalık; genetik testi vardır.
• Kompulsif davranışlar: Tıbbi olmasa da ciddi bir refah sorunudur; zihinsel yetersizlikten kaynaklanır.

Beslenme

Yetişkin bir Border Collie (14-20 kg) günde 250-350 g kaliteli kuru mama tüketir; çalışan bireylerde bu miktar belirgin şekilde artar.

• Yavru (2-14 ay): Orta ırk yavru maması, günde 3 öğün.
• Yetişkin: Protein %24-28. Aktif bir ırk olduğu için enerji yoğunluğu önemlidir.
• Kıdemli (9+ yaş): Kalori ayarı; bu ırk yaşlılıkta da aktif kalır.

İlaç uyarısı: MDR1 testi yapılmamışsa parazit ilacı ve sakinleştirici seçiminde veterinerinizi ırk konusunda uyarın.

Bakım ve tüy

İki tüy tipi vardır: kaba uzun (rough) ve kısa (smooth). İkisi de çift kattır.

• Uzun tüylüde haftada 2-3 kez, kısa tüylüde haftada 1 kez tarama.
• Mevsim geçişlerinde her gün; alt kürk tarağı gerekir.
• Kulak arkası, gerdan ve arka bacaklarda keçe kontrolü.
• Banyo 8-12 haftada bir.
• Tırnaklar 3-4 haftada bir; aktif bireylerde daha az gerekebilir.
• Dişler haftada birkaç kez.
• Çalıda koşan bir ırk olduğu için kene ve pati kontrolü rutin olmalı.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç: en az 2 saat fiziksel egzersiz artı 30-60 dakika zihinsel çalışma. Bu ırkta zihinsel kısım pazarlık konusu değildir.

Öncelikler:

1. Zihinsel iş. Bu ırkın bir numaralı ihtiyacı. Numara öğretme, koku çalışması, mama bulmacası, saklanan nesneyi bulma, isimle oyuncak ayırt etme. Border Collie yüzlerce nesnenin adını öğrenebilir.
2. Köpek sporu. Çeviklik, frizbi, itaat sporu, treibball. Bu ırk için hobi değil, ihtiyaç.
3. Sosyalleşme (8-16 hafta). Çekingenlik eğilimi nedeniyle önemli.
4. Güdüleme kontrolü. Koşan çocuk ve araca yönelmenin yönlendirilmesi; alternatif olarak topu güdmeye izin verilen bir oyun kurun.
5. Kapanma komutu. "Bitti" komutu öğretmek, bu ırkta takıntıyı önlemenin en etkili yoludur. Sürekli top atmak sorunu çözmez, bağımlılığı artırır.

Uyarı: Sonsuz top atmak bu ırkta iyi bir çözüm değildir; obsesif davranışı besler. Düşünmeyi gerektiren aktiviteler tercih edilmelidir.

Tarihçe

Border Collie, İngiltere ile İskoçya arasındaki sınır (border) bölgesinde, koyun gütmek için geliştirildi. Irkın tüm bireyleri, 1893 doğumlu "Old Hemp" adlı bir erkek köpeğe kadar izlenebilir; Old Hemp, sessiz ve yoğun bakışla sürüyü yöneten çalışma stilini kurdu ve yüzlerce yavru bıraktı.

Irk, güzelliğe göre değil yalnızca çalışma yeteneğine göre seçildi. Bu, bugünkü zekasını ve yoğunluğunu açıklar; standart bir Border Collie, yüzyıllardır "iş yapabilme" ölçütüyle üretilmiştir.

Uluslararası koyun gütme yarışmaları (sheepdog trials) 19. yüzyıl sonundan itibaren düzenleniyor ve ırk bu alanda rakipsiz. Chaser adlı bir Border Collie, bilimsel bir çalışmada 1.000'den fazla oyuncağın adını öğrenerek köpek bilişi araştırmalarında dönüm noktası oldu.