Dalmatian

Dalmaçyalı size uygun mu?

Dalmaçyalı, benekli kürküyle dünyanın en kolay tanınan köpeklerinden biri. Ancak bu tanınırlık çoğu zaman yanlış beklentiler doğurur. Dalmaçyalı yüzyıllarca atlı arabaların yanında kilometrelerce koşmak için seçilmiş, dayanıklılığı çok yüksek bir iş köpeğidir. Kanepede sakin oturan bir film karakteri değildir.

Sahiplenmeden önce

Filmden etkilenerek karar vermeyin. "101 Dalmaçyalı" filmlerinin ardından ırka ilgi hızla arttı; enerjisini ve bakım ihtiyacını beklemeyen pek çok sahip, sonrasında köpeklerini barınaklara bıraktı. Bu köpeği bir çocuk isteği ya da görünüşü için değil, 11-13 yıllık aktif bir yaşam planına uyduğu için sahiplenin.

Üreticiden alacaksanız iki belge vazgeçilmezdir:

• BAER işitme testi: Yavrular yaklaşık 5-6 haftalıkken beyin sapı işitsel yanıt testiyle her iki kulak ayrı ayrı test edilebilir. Test sonucu gösterilmeyen yavruyu almayın; tek kulağı sağır bir yavru, ev ortamında kolayca fark edilmez.
• SLC2A9 (ürik asit) genetik testi: Irkın büyük çoğunluğu idrarla yüksek miktarda ürik asit atar (HUA). 1973'te başlatılan geri çaprazlama programından gelen LUA (düşük ürik asit) hattındaki köpekler ise normal düzeyde atar ve ürat taşı riski belirgin şekilde düşüktür. Dalmaçyalı Kulübü Vakfı (DCAF), kayıt numarasının tek başına LUA olduğunu kanıtlamadığını, genetik test sonucunun istenmesi gerektiğini vurgular.

Barınaklarda ve sahiplendirme gruplarında yetişkin Dalmaçyalılar da bulunur. Yetişkin bir köpekte işitme ve idrar geçmişi hakkında bilgi alın.

Karakter ve mizaç

Dalmaçyalı zeki, enerjik ve ailesine bağlıdır. Tanıdığı insanlarla çok sıcaktır; yabancılara karşı ise mesafeli ve ilgisiz davranabilir.

Bağımsız bir yapısı vardır. Hızlı öğrenir ama sıkıldığında dinlemeyi bırakır. Kısa, eğlenceli ve ödüle dayalı eğitim en iyi sonucu verir.

Hareket ihtiyacı karşılanmazsa kazma, kemirme, havlama ve eşyalara zarar verme görülür. Bu bir "yaramazlık" değil, enerjinin boşa çıkamamasıdır.

Tarihsel olarak atlarla çalıştığı için başka hayvanlarla uyumlu olabilir, ancak erken sosyalleşme şarttır.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ortalama ömür genelde 11-13 yıl olarak verilir.

• Kalıtsal sağırlık: Beneklenmeyi sağlayan pigment genetiğiyle bağlantılıdır. PetMD, Dalmaçyalıların yaklaşık %5'inin iki kulağı, %15-30'unun tek kulağı sağır olduğunu bildirir. Seslenmeye tepki vermeme, uyurken kolay irkilme ve sese değil harekete yönelme belirtidir. İki kulağı sağır köpekler özel eğitimle (el işaretleri) iyi yaşayabilir, fakat irkilince ısırma riski ve tasmasız güvenlik açısından deneyimli sahip ister.
• Ürat idrar taşları: Ürik asit metabolizmasındaki kalıtsal farklılık nedeniyle oluşur. VCA, Dalmaçyalılarda bu taşların büyük çoğunluğunun erkeklerde görüldüğünü belirtir. Belirtiler: kanlı idrar, sık ve az idrar, idrar yaparken ıkınma. İdrar yapmaya çalışıp yapamayan köpek acil vakadır; tıkanma saatler içinde mesane yırtılması ve böbrek yetmezliğine yol açabilir. Hemen veterinere gidin.
• Deri alerjileri ve "bronzing" sendromu: Kaşıntı, kızarıklık, tüy kaybı, sırtta bronz renk değişimi. Kalıcı kaşıntıda veteriner kontrolü gerekir.
• Dilate kardiyomiyopati: Kalp kasının zayıflaması. Egzersiz toleransında düşüş, öksürük, bayılma görülürse muayene gerekir.
• Kalça displazisi: Topallama, kalkarken zorlanma.

Beslenme

Yetişkin bir Dalmaçyalı (20-32 kg) aktivitesine göre günde kabaca 300-420 g kaliteli kuru mama tüketir. Kesin miktar mamanın enerji değerine göre değişir.

Irkın kritik beslenme kuralları, taş riskini azaltmaya yöneliktir:

• Düşük pürin: Sakatat (ciğer, böbrek), sardalya, hamsi gibi küçük yağlı balıklar, av eti ve maya pürin açısından zengindir; bunlardan kaçının. Veteriner önerirse düşük pürinli veya idrar yolu mamasına geçin.
• Bol su: Temiz su her zaman erişilebilir olsun. Kuru mamayı ıslatmak veya yaş mamayla karıştırmak idrarı sulandırır.
• Sık tuvalet: İdrarın mesanede uzun süre beklemesi taş oluşumunu kolaylaştırır; köpeği gün içinde düzenli dışarı çıkarın.
• Kısırlaştırma zamanı: DCAF, erken kısırlaştırmanın erkeklerde idrar yolu çapını daraltıp tıkanmaya katkıda bulunabileceğini belirtir; zamanlamayı veterinerinizle konuşun.
• Yavru: Orta-büyük ırk yavru maması, günde 3-4 öğün.

Bakım ve tüy

Kısa, sık ve sert tüy.

• Yıl boyu yoğun tüy döker. Kısa tüyler kumaşa batar ve temizlemesi zordur.
• Haftada 2-3 kez kauçuk fırça veya eldivenle tarama dökülmeyi azaltır.
• Banyo ihtiyacı azdır; birkaç ayda bir yeterli.
• Pembe tenli bölgeler güneşten etkilenebilir; yazın öğle güneşinden koruyun.
• Tırnaklar ayda bir, kulaklar haftada bir kontrol edilir.

Eğitim ve egzersiz

Günlük ihtiyaç: en az 1,5-2 saat hareket. Sıradan bir tasmalı yürüyüş bu ırk için yeterli değildir. Tempolu yürüyüş, koşu (kemikler geliştikten sonra), güvenli alanda serbest koşu, çeviklik ve getirme oyunları uygundur.

Öncelikler:

1. Sosyalleşme (8-16 hafta): Yabancılara karşı mesafeli yapıyı dengelemek için.
2. Tasmada yürüme: Güçlü ve hızlı bir köpek; erken başlanmalı.
3. Gel komutu: Sağır veya tek kulağı sağır köpeklerde el işareti ve titreşimli yaka ile çalışılır.
4. Zihinsel iş: Koku oyunları ve bulmaca mama kapları.
5. Yalnız kalma alıştırması.

Koşuya yavru döneminde başlamayın; büyüme plakaları kapanana kadar (yaklaşık 12-18 ay) kısa ve yumuşak zeminde egzersiz tercih edin. Türkiye'nin yaz sıcağında koşuları serin saatlere alın ve yanınızda su taşıyın.

Tarihçe

Irkın adı bugünkü Hırvatistan'daki Dalmaçya bölgesinden gelir; FCI da ırkın kökenini Hırvatistan olarak kabul eder. Kesin kökeni tartışmalı olsa da ırk en çok İngiltere'de "araba köpeği" olarak şekillendi. Atlı arabaların yanında koşar, atları sakinleştirir, mola yerlerinde arabayı ve atları korurdu.

Amerika'da itfaiye atlı arabalarına eşlik etmeye başladı ve itfaiye maskotu olarak simgeleşti. Motorlu araçların yaygınlaşmasıyla iş rolünü kaybetti ve aile köpeğine dönüştü.

Irkın ürik asit sorunu, 1973'te Dr. Robert Schaible'ın bir Pointer ile Dalmaçyalıyı çiftleştirip sonraki kuşakları hep saf Dalmaçyalılarla geri çaprazlamasıyla ele alındı. Uzun tartışmalardan sonra AKC bu LUA hattını 2009'da kayda kabul etti.