Kırmızı Kulaklı Su Kaplumbağası

Kırmızı kulaklı su kaplumbağası size uygun mu?

Kırmızı kulaklı (kırmızı yanaklı) su kaplumbağası (Trachemys scripta elegans), yıllarca pet dükkânlarında avuç içi büyüklüğünde, küçük bir plastik kapla satıldı. Bu görüntü tamamen yanıltıcıdır. Bu hayvan büyür, onlarca yıl yaşar, büyük ve güçlü filtreli bir su tankı ister ve Türkiye dahil pek çok ülkede istilacı tür kabul edildiği için ticareti yasaklanmıştır.

Sahiplenmeden önce

Yasal durum. Kırmızı yanaklı su kaplumbağası Türkiye'nin doğal faunasında yoktur ve Doğa Koruma ve Milli Parklar tarafından istilacı tür olarak ele alınır; ithalatı ve satışı yasaktır. Yasağa rağmen dükkânlarda satış sürmektedir; örneğin Şubat 2026'da Bursa'da Doğa Koruma ve Milli Parklar ile emniyetin ortak operasyonunda raflarda satılan kaplumbağalara, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'na dayanılarak el konuldu ve hayvanlar Karacabey Yaban Hayatı Rehabilitasyon Merkezi'ne gönderildi. Satış görürseniz satın almak yerine bölge müdürlüğüne bildirin.

Avrupa Birliği'nde Trachemys scripta (tüm alt türleri) 2016'dan beri "Birlik için endişe verici istilacı yabancı türler" listesindedir: ithalatı, satışı, üretilmesi ve doğaya bırakılması yasaktır. Liste öncesinden hayvanı olan evcil hayvan sahiplerinin, üremesini ve kaçmasını önlemek şartıyla hayvanı doğal ömrü boyunca tutmasına izin verilir.

"Küçük kalır" bir efsanedir. Yavru birkaç santimdir ama hızla büyür. RSPCA'ya göre dişilerin kabuk boyu yaklaşık 25 cm, erkeklerinki yaklaşık 21 cm'ye ulaşır; Türkiye'de doğaya bırakılmış bireylerde 12-28 cm ölçülmüştür. Küçük kapta tutmak büyümeyi "durdurmaz", yalnızca hayvanı hasta eder.

Uzun ömür. Esaret altında 30-40 yıl yaşadığı bildirilmektedir.

Asla doğaya bırakmayın. Sahiplerin büyüyen kaplumbağayı göle, parka ya da park havuzlarına bırakması, türün Türkiye'de yayılmasının ana nedenidir. İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Antalya, Muğla ve Sakarya'daki sulak alanlarda kalıcı popülasyonlar oluşmuştur. Bu kaplumbağalar yerli benekli kaplumbağa (Emys orbicularis) ile yuva yeri, besin ve güneşlenme alanı için rekabet eder, yerli türlerin yumurtalarını yer; kurbağa, balık ve böcek popülasyonlarını da etkiler. Bakamıyorsanız Doğa Koruma ve Milli Parklar bölge müdürlüğüne veya bir yaban hayatı rehabilitasyon merkezine danışın.

Tank kurulumu

Su hacmi RSPCA, her 5 cm kabuk boyu için yaklaşık 80 litre su önerir; 25 cm'lik bir yetişkin için bu yaklaşık 400 litre demektir. VCA ise su derinliğinin kabuk boyunun en az 1,5-2 katı, yüzme alanının uzunluğunun 4-6 katı olmasını önerir.

Kara (güneşlenme) alanı Yüzey alanının %15-25'i kadar kuru bir platform, sudan kolayca çıkabileceği bir rampa ile.

Su ısıtıcısı mutlaka korumalı ve termostatlı olmalı, sıcaklık günlük ölçülmelidir. Ani sıcaklık değişimleri bağışıklığı ve sindirimi bozar. Türkiye yazlarında pencere önü veya balkon güneşi tankı hızla aşırı ısıtabilir; tankı doğrudan güneşten uzak tutun.

UVB

• %7-12 çıkışlı UVB lambası, tankın en az üçte ikisi boyunca, reflektörlü.
• Lambayla hayvan arasında cam veya plastik olmamalı; mesafe genelde 30-45 cm.
• Işık görünür olsa da UVB zamanla azalır; üretici talimatına göre (VCA: yaklaşık 6 ayda bir) değiştirin.
• Günde 12 saat açık, 12 saat kapalı.

Filtre ve su bakımı Bu tür çok atık üretir. Tank hacminin çok üzerine göre seçilmiş güçlü bir filtre şarttır. RSPCA haftalık %20, VCA haftalık %50 su değişimi önerir; hangisini seçerseniz seçin, amonyak ve nitrit testleriyle kontrol edin. Çakıl ve küçük taş kullanmayın, yutulursa tıkanıklık yapar; çıplak zemin veya ince kum tercih edilir.

Isıyı ve ışık döngüsünü sabit tutun; VCA, evde tutulan su kaplumbağalarının kış uykusuna sokulmamasını önerir.

Beslenme

Bu tür yaşla birlikte etçilden hepçile kayar.

Yavru ve genç: Her gün beslenir; diyetin yaklaşık üçte ikisi hayvansal protein (kaliteli kaplumbağa peleti, böcek, solucan, çözülmüş tatlı su balığı).

Yetişkin: 2-3 günde bir beslenir; hayvansal protein yaklaşık yarıya iner, geri kalanı yeşillik ve su bitkileridir. RSPCA, 5 dakikada yiyebileceği kadar verip artanı ağla almayı önerir. Fazla yedirilmeye çok yatkındır; obezite ve aşırı hızlı büyüme hastalık getirir.

Uygun: Kaliteli kaplumbağa peleti, koyu yapraklı yeşillikler (kıvırcık lahana, kara lahana, hindiba, karahindiba), kırmızı biber, havuç yaprağı, su mercimeği ve elodea gibi su bitkileri, solucan, çekirge.

Vermeyin: Göbek marul (besinsiz; A vitamini eksikliğine zemin hazırlar), çiğ market eti ve tavuğu, sucuk-salam-ekmek gibi işlenmiş gıdalar, dereden-gölden yakalanmış balık veya kurbağa (parazit riski), sadece et içeren diyet.

Takviye: Kalsiyum için tankta mürekkep balığı kemiği bulundurun; veterinerin önerisine göre haftada bir multivitamin. İyi bir UVB sistemi varsa yüksek dozda D3 takviyesi gerekmez.

Beslemeyi ayrı bir kapta yapmak, ana tanktaki su kalitesini belirgin şekilde korur.

Sağlık ve yaşam süresi

Esaret altında 30-40 yıl yaşayabilir; bakımı kötü olan bireylerde ömür çok kısalır. Yeni gelen bir kaplumbağayı ilk haftalarda sürüngen bakan bir veterinere gösterin ve dışkı parazit testi yaptırın.

Yaygın sorunlar:

• A vitamini eksikliği: Şiş, kapalı ve akıntılı gözler, kulak bölgesinde şişlik (apse), iştahsızlık. Tek tip veya göbek marullu diyet başlıca nedendir. Gözü kapalı ve yemek yemeyen kaplumbağa beklemeden veterinere götürülmelidir.
• Solunum enfeksiyonu: Ağız ve burunda köpük veya mukus, hırıltı, boynu uzatarak ya da ağzı açık nefes alma, yüzerken yana yatma. Genelde soğuk su veya kirli suyla ilişkilidir; acil veteriner gerektirir.
• Metabolik kemik hastalığı: Yumuşak, lastik gibi veya düzensiz büyüyen kabuk, bacaklarda şekil bozukluğu. UVB veya kalsiyum eksikliğinden olur.
• Kabuk çürümesi ve kabuk enfeksiyonları: Kabukta çukurlaşma, kötü koku, yara. Sürekli ıslak kalma, kirli su ve yaralanmalar zemin hazırlar.
• İç parazitler: Çoğu zaman belirti vermez; kilo kaybı ve ishal görülebilir.

Salmonella: Kaplumbağalar tamamen sağlıklı görünürken bile salmonella taşıyıp saçabilir. Her temastan, beslemeden ve tank temizliğinden sonra ellerinizi yıkayın; tank suyunu mutfak lavabosuna dökmeyin, kaplumbağayı orada yıkamayın. 5 yaş altı çocuklar, hamileler, yaşlılar ve bağışıklığı zayıf kişiler en çok risk altındadır.

Elde tutma ve davranış

Su kaplumbağası izlemesi keyifli ama okşanmayı sevmeyen bir hayvandır. Elle tutma, sağlık kontrolü, tartım ve temizlik için gerektiği kadarla sınırlı kalmalıdır.

1. Kabuğun iki yanından tutun. Böylece başını çevirip ısıramaz; yetişkinlerin ısırığı acıtır.
2. Yavruları tutmayın. Kırılgandırlar ve kolay strese girerler.
3. Elinizi hemen yıkayın.

Davranışları okumak:

• Uzun güneşlenme: Normaldir; ısı alır ve kabuğunu kurutur.
• Erkeğin ön pençelerini dişinin yüzü önünde titretmesi: Kur davranışıdır.
• Sürekli suyun yüzeyinde kalma veya yana yatma: Solunum sorunu olabilir, veterinere gösterin.
• Birlikte barındırma: Kalabalıkta birbirlerine saldırabilirler. Balıklarla birlikte tutulmamalıdır; onları avlar.

Tarihçe ve doğadaki hali

Kırmızı kulaklı su kaplumbağası, Kuzey Amerika'da Mississippi havzası ve güney eyaletlerde yaşayan yarı sucul, gündüz aktif bir türdür. Tehlike sezince güneşlendiği kayadan hızla suya kayar; İngilizcedeki "slider" adı buradan gelir.

Uzun yıllar dünyanın en çok satılan evcil sürüngenlerinden biri oldu; büyüyen hayvanların doğaya bırakılmasıyla pek çok ülkede yerleşik hale geldi. Bugün AB ve Türkiye'de ticaretinin yasaklanmış olmasının nedeni budur: sorun kaplumbağanın kendisi değil, "küçük ve kolay" diye pazarlanıp sonra doğaya terk edilmesidir.