Peçeli Bukalemun

Peçeli bukalemun size uygun mu?

Peçeli bukalemun (Chamaeleo calyptratus), başındaki yüksek miğfer benzeri çıkıntısı (kask), bağımsız dönen gözleri ve fırlatılan diliyle evcil olarak en yaygın beslenen bukalemunlardan biridir. Bukalemunlar arasında görece dayanıklı sayılır, ancak kertenkeleler arasında bakımı zor bir gruptur: kaptan su içmez, strese çok duyarlıdır ve elde tutulmaktan hoşlanmaz. Bu bir "sevme hayvanı" değil, iyi kurulmuş bir ortamda izlenen bir hayvandır.

Dürüst soru: bir bukalemunun yıllarca elinize gelmeden, sadece izlenerek yaşamasını kabul ediyor musunuz?

Sahiplenmeden önce

Erkek mi, dişi mi? Bu tür için kararın en önemli kısmı budur. Erkekler yetişkinlikte 43-61 cm'ye, dişiler 25-35 cm'ye ulaşır. Erkeklerin arka ayaklarında küçük bir topuk çıkıntısı (tarsal mahmuz) bulunur. Dişiler erkek görmeseler bile yumurta geliştirir. Bu tür üzerine yapılan bir veteriner çalışmasına göre pek çok dişi 6-7 aylıkken, 100 gramı bile bulmadan aktif yumurta folikülleriyle kliniğe getirilir. Erkeksiz dişilerde yumurtlama başarısızlığı ve foliküler staz riski vardır; bu da dişilerin daha kısa yaşamasının nedenlerinden biridir. İlk bukalemununuz için erkek seçmek bu yükü ortadan kaldırır.

Yasal durum: Tüm Chamaeleo cinsi gibi peçeli bukalemun da CITES Ek II listesindedir (1977'den beri). Türkiye'de Ek II türlerinin uluslararası ticareti için Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün düzenlediği CITES izin belgesi gerekir. Hayvanın yasal yoldan geldiğini gösteren belgeleri isteyin; tutsak üretim birey tercih edin.

Sağlıklı bir bukalemunun gözleri dolgun ve açık, rengi canlı, tutunuşu güçlüdür. Çökük gözler, gün içinde sürekli koyu renk, kafes tabanında hareketsiz durma, eğri bacaklar veya dilini tam fırlatamama ciddi uyarılardır.

Terraryum kurulumu

Boyut ve kafes tipi

• Yetişkin erkek için ReptiFiles'ın asgari ölçüsü 60x60x120 cm, Chicago Exotics'inki 60x60x90 cm'dir. Daha büyüğü her zaman daha iyidir.
• File (tül/alüminyum ağ) kafes tercih edilir. Bukalemunlar hava akışına ihtiyaç duyar; havasız cam terraryumda nem ve bakteri birikir. Kuru iç mekânda file kafes nemi hızla kaybeder; daha sık sulamayla dengeleyin.
• Kafesi yoğun insan trafiğinden, televizyondan ve başka evcil hayvanların göremeyeceği bir yere koyun.

Bitki ve dallar Bol yapraklı, zehirsiz canlı bitkiler (Chicago Exotics pothos ve ficus önerir), farklı kalınlıkta yatay ve çapraz dallar. Yapraklar hem saklanma hem içme yüzeyidir. Pamuk halat dallardan kaçının.

Sıcaklık gradyanı

Kaynaklar farklı değerler verir: ReptiFiles güneşlenme noktası için 29 °C, gündüz ortam 22-25 °C ve gece 13-18 °C önerirken, Chicago Exotics güneşlenme noktasını 32-35 °C, geceyi 24 °C civarı verir. Ortak nokta: kafesin üst kısmıyla alt kısmı arasında belirgin bir sıcaklık farkı olmalı, hayvan istediği sıcaklığı seçebilmeli ve gece ısı lambası kapatılmalıdır. Lambayı file üstüne koyun; hayvan lambaya doğrudan ulaşamamalı, yoksa yanık oluşur.

UVB (pazarlık edilemez)

• File üstünde T5 HO lamba (%5-6); ReptiFiles güneşlenme dalında UV indeksi yaklaşık 3 hedefler.
• Günde 12 saat açık, gece kapalı.
• Floresan lambalar 6-9 ayda bir değiştirilir (Chicago Exotics).
• Cam ve pleksiglas UVB geçirmez.

Su ve nem: damla sulama Merck Veteriner El Kitabı'na göre bukalemunlar suyu çoğunlukla yapraklardaki damlaları yalayarak içer ve buna izin verilmediğinde sıkça susuz kalır. Su kabı işe yaramaz.

• Günde birkaç kez yaprakları ıslatacak şekilde püskürtme yapın; zamanlayıcılı otomatik püskürtme sistemi en güvenilir yoldur.
• Buna ek olarak kafesin üstüne bir damlatıcı koyun; su bir yaprağın üzerine damlasın.
• Nem gündüz yaklaşık %40-50, gece %75-100 olmalı (ReptiFiles ve Chicago Exotics). Gündüz sürekli ıslak ortam solunum ve deri sorunlarına yol açar.
• Tabanda su birikmesin; drenaj tepsisi kullanın.

Zemin Çıplak taban veya kağıt havlu temizlik için en pratiğidir. Dil fırlatırken yutulabilecek küçük parçacıklı zemin kullanmayın.

Dişiler için yumurtlama kutusu Olgunlaşan dişiye tüm vücudunu gömebileceği derinlikte nemli kum-toprak karışımı dolu bir kutu verin. Sürekli tabanda dolaşma ve kazı arama yumurtlama hazırlığının işaretidir.

Beslenme

Peçeli bukalemun ağırlıklı olarak böcekçildir; bazı bireyler bitki yaprağı da yer. Chicago Exotics yeşil yapraklardan az miktarda sunulabileceğini belirtir.

Yavru (0-6 ay)

• Her gün, 5-10 dakikada yiyebildiği kadar küçük böcek

Yetişkin

• ReptiFiles: gün aşırı 4-5 böcek.

Uygun böcekler: kriket, dubia hamamböceği, ipek kurdu, çekirge, kara asker sineği larvası. Un kurdu ve süper kurt çeşitlilik için sınırlı verilir.

Böcek boyutu: başının genişliğinden büyük olmamalı.

Besleme yöntemi: Chicago Exotics böceklerin kaçamayacağı bir kapta verilmesini önerir; böyle hem dil yaralanması hem kaçan böcek riski azalır.

Takviye

• Fosforsuz kalsiyum: haftada 3-4 kez (Chicago Exotics)
• Multivitamin: haftada 1 kez
• D3: ayda yaklaşık 2 kez (ReptiFiles); fazla D3 ve A vitamini de zararlıdır, ürünün talimatına uyun.
• Böcekleri 24 saat önceden sebze veya böcek yemiyle besleyin (gut loading).

Sağlık ve yaşam süresi

Erkekler yaklaşık 8, dişiler yaklaşık 5 yıl yaşar. Dişilerdeki kısa ömür, erkeksiz bile olsa sürekli yumurta üretiminin getirdiği yükle ilişkilidir.

Veterinere gitme işaretleri:

• Çökük gözler, günlerce kapalı kalan gözler
• Gün boyu koyu, soluk veya lekeli renk, kafes tabanında durma
• Dilini fırlatamama veya ağız çevresinde şişlik
• Titreme, dallara tutunamama, eğri bacaklar
• Dişide şişkin karın, iştahsızlık ve halsizlik

Türde sık görülen sorunlar:

• Susuzluk ve böbrek sorunları: Damla ve püskürtme yetersizse gelişir. Çökük gözler, turuncu veya sarı idrar atığı. Chicago Exotics uygunsuz nemin böbrek hasarına ve gut hastalığına yol açabileceğini belirtir.
• Yumurta sıkışması ve foliküler staz: Dişilerde başlıca risk. Karın şişliği, tabanda dolaşıp yumurtlayamama, halsizlik. Acildir; veteriner kısırlaştırmayı önleyici seçenek olarak önerebilir.
• Metabolik kemik hastalığı: Yetersiz UVB veya kalsiyum. Kıvrılan bacaklar, yumuşak çene, dil zayıflığı.
• Göz enfeksiyonları: Kirli su ve düşük nem kaynaklı.
• Dil yaralanmaları: Uygunsuz besleme düzeniyle ilişkilidir.
• Yanıklar ve ayak tabanı yaraları: Ulaşılabilir lambalar ve uygunsuz dallar.

Salmonella: Sürüngenler Salmonella taşıyabilir. Her temastan sonra ellerinizi yıkayın; 5 yaş altı çocuklar ve bağışıklığı zayıf kişiler daha fazla risk altındadır.

Elde tutma ve davranış

Bukalemunlar strese çok duyarlıdır ve kronik stres bağışıklığı zayıflatır. Elde tutmayı en aza indirin.

1. Zorunlu olmadıkça tutmayın. Kafes temizliği veya veteriner ziyareti için gerektiğinde yavaş ve kararlı hareket edin.
2. Elinizi önüne koyup üzerine çıkmasını bekleyin. Üstten yakalamak yırtıcı saldırısı gibi algılanır.
3. Dallardan zorla sökmeyin. Ön gövdeyi destekleyin, kuyruğu yavaşça çözün. Kuyruk kopmaz ama yaralanırsa yenilenmez.

Stres işaretleri:

• Koyu renklere bürünme
• Ağız açma, başka bir bukalemunu gördüğünde renk değiştirme
• Sürekli dalın arkasına saklanma, yem reddetme

Kesinlikle tek tutun. Merck'e göre bukalemunlar son derece bölgeseldir ve uzun vadeli yaşam için ayrı tutulmalıdır. Chicago Exotics erkeklerin başka bir erkeği görmesinin bile stres yarattığını vurgular; iki kafesi yan yana koymayın.

Tarihçe ve doğadaki hali

Peçeli bukalemun, Yemen ile Suudi Arabistan sınırındaki yüksek, kurak platolar ve dağlık vadilere özgüdür. Doğada yaklaşık 24-35 °C arası sıcaklıkları tercih eder; kurak dönemlerde yaprakları su kaynağı olarak da kullanır. Dişiler bir kuluçkada 35-85 yumurta bırakabilir ve yılda üç kez yumurtlayabilir. Kolay üretilmesi sayesinde evcil popülasyonun büyük kısmı tutsak üretimdir. Hiçbir koşulda doğaya salıvermeyin.