Oriental

Oriental size uygun mu?

Oriental, Siyam kedisinin vücut yapısını ve kişiliğini taşıyan ama çok daha geniş bir renk ve desen yelpazesinde yetiştirilen bir ırk. İnce uzun gövdesi, üçgen başı ve iri kulaklarıyla hemen tanınır. Kısa tüylü (Oriental Shorthair) ve yarı uzun tüylü (Oriental Longhair) iki çeşidi vardır. Görünüşü zarif olsa da yaşamı sessiz değildir: bu kedi konuşur, takip eder ve ilgi ister.

Bu ırkı değerlendirirken sorulacak soru şu: gün içinde kedinizle gerçekten vakit geçirebiliyor musunuz? Oriental "kendi başına takılan kedi" değildir. Evde uzun saatler kimse yoksa ikinci bir kedi ya da daha bağımsız bir ırk daha doğru olur.

Sahiplenmeden önce

Yavru alacağınız yerde ebeveynlerin ilerleyici retina atrofisi (PRA) genetik testi sonucunu isteyin; Siyam kökenli ırklarda bu test mevcuttur. Amiloidoz için güvenilir bir genetik test yoktur; bu yüzden hattın geçmişini, yani akrabalarda karaciğer veya böbrek sorunu yaşanıp yaşanmadığını sorun.

Oriental, Siyam grubu içinde yer aldığı için ırk kurtarma derneklerinde ve zaman zaman barınaklarda Siyam melezleriyle birlikte görülür. Yetişkin bir bireyi sahiplenmek, sesin ve ilgi ihtiyacının düzeyini önceden görmenizi sağlar.

Karakter ve mizaç

Oriental zeki, meraklı ve son derece sosyal bir kedidir. Sahibini odadan odaya izler, mutfakta ne yapıldığını görmek ister, bilgisayar klavyesinin üzerine oturur. Kaynaklar onu "gölge gibi" bir yol arkadaşı olarak tarif eder.

Sesi Siyam'ınki kadar güçlüdür ve bunu sık kullanır. Aç olduğunu, sıkıldığını ya da kapının kapalı olmasından hoşlanmadığını açıkça söyler. Bazı sahipler sesini miyavdan çok kaz sesine benzetir.

Enerjisi yüksektir ve yaşlandıkça da oyundan kopmaz. Top getirmeyi, basit numaraları ve bulmaca oyuncakları öğrenebilir. Yeterli uyarılma olmazsa perdeye tırmanmak, eşyaları yere atmak gibi davranışlarla kendi eğlencesini yaratır.

Başka kedilerle, özellikle kendisi gibi aktif olanlarla, genellikle iyi geçinir. Kedi dostu köpeklerle de uyum sağlayabilir.

Sağlık sorunları ve ömür

Kaynaklarda ömür genelde 12-15 yıl olarak verilir; bakımlı bireylerin 15 yaşın üzerine çıktığı da bildirilir. Irkın sağlık riskleri büyük ölçüde Siyam soyundan gelir.

• Amiloidoz: Anormal proteinlerin (amiloid) başta karaciğer olmak üzere organlarda birikmesi. Siyam kökenli ırklarda kalıtsal bir yatkınlık düşünülmektedir. Belirtiler genelde 1-7 yaş arasında çıkar: halsizlik, iştahsızlık, kusma, kilo kaybı, karında şişlik, çok su içme. Ani halsizlik ve solgun diş etleri karaciğer kanamasına işaret edebilir; bu durumda aynı gün veterinere gidin.
• İlerleyici retina atrofisi (PRA): Retinanın yavaş yavaş bozulmasıyla görme kaybı. İlk işaret genellikle loş ışıkta çekingenlik, eşyalara çarpma ve büyümüş göz bebekleridir. Tedavisi yoktur, ama kediler evdeki düzen sabit kalırsa iyi uyum sağlar. Genetik test sayesinde taşıyıcı ebeveynler üretimden çıkarılabilir.
• Pika (yenmeyen şeyleri çiğneme): Asya kökenli ırklarda sık görülür. Yün, plastik, kablo ve ip yutma bağırsak tıkanıklığı yapabilir. Kusma, dışkılayamama ve karın ağrısı acil durumdur.
• Diş sağlığı: Uzun ve dar çene yapısı olan ırklarda diş taşı ve diş eti hastalığı takibi önemlidir. Ağız kokusu, tek taraflı çiğneme veya salya artışı bir muayene sebebidir.
• Aşırı zayıflık ile kilo kaybını karıştırmamak: Oriental doğal olarak ince yapılıdır. Bu yüzden amiloidoz veya başka bir hastalığa bağlı kilo kaybı geç fark edilebilir. Evde ayda bir tartmak, değişimi erken yakalamanın en kolay yoludur.

Yıllık genel muayene, yaş ilerledikçe kan tahlili ile birlikte yapılmalıdır. İştahsızlık bu ırkta bir günden uzun sürerse beklemeyin.

Beslenme

Yetişkin bir Oriental genelde 3-5,5 kg arasındadır. Aktif bir yetişkin, kullandığınız mamanın enerji yoğunluğuna bağlı olarak günde yaklaşık 45-65 g kuru mamaya karşılık gelen enerjiye ihtiyaç duyar; paket etiketini başlangıç kabul edip kediyi kaburgaları kolay hissedilecek, ama belirgin görünmeyecek kondisyonda tutun.

• Yavru (2-12 ay): Yavru maması, günde 3-4 öğün.
• Yetişkin: Hayvansal protein ağırlıklı, kaliteli tam mama. Serbest besleme yerine ölçülü öğünler; bu ırk ince görünse de kısırlaştırma sonrası kilo alabilir.
• Kıdemli (10+ yaş): Karaciğer ve böbrek değerleri yılda bir kontrol edilmeli; kilo takibi sıklaşmalı.

Mama bulmacaları ve saklanmış mama oyunları hem zihinsel uyarı sağlar hem de hızlı yemeyi yavaşlatır. Yaş mama ve çeşme tipi suluk, su tüketimini artırmanın pratik yollarıdır.

Bakım ve tüy

Bakım açısından ırkın en kolay tarafı burası.

• Kısa tüylü çeşit: Haftada bir kez kauçuk fırçayla tarama yeterlidir. Tüy parlak ve kısa, dökülme azdır.
• Uzun tüylü çeşit: Alt tüyü olmayan ipeksi bir kürkü vardır; haftada bir ince dişli çelik tarakla taramak keçeleşmeyi önler.
• Kulaklar: İri kulaklar kir ve kulak kiri birikimini kolay gösterir. Haftada bir bakın, gerekirse veterinerin önerdiği solüsyonla temizleyin.
• Gözler: Akıntı veya kızarıklık fark ederseniz nemli pamukla silin; sürerse muayene ettirin.
• Dişler: Haftada birkaç kez fırçalama en etkili koruyucudur.
• Tırnaklar: 2-3 haftada bir kesim; tırmalama tahtası şart.

İnce kürk ısıyı tutmaz. Kışın sıcak bir yatak, battaniye veya pencere önü güneşlik ister; yazın ise Türkiye'nin sıcak şehirlerinde bol su ve serin bir köşe yeterlidir.

Yaşam alanı ve zenginleştirme

1. Dikey alan. Yüksek bir kedi ağacı ve raflar, bu atletik kedinin enerjisini boşaltır.
2. Günlük oyun. Günde en az iki kez 10-15 dakika olta tipi oyuncakla aktif oyun.
3. Zihinsel uğraş. Mama bulmacaları, dönüşümlü oyuncaklar, basit numara eğitimi.
4. Yalnızlığa çözüm. Uzun saatler evde değilseniz benzer enerjide ikinci bir kedi düşünün.
5. Güvenli pencere. Balkon ve pencerelerde kedi filesi; bu meraklı ırk yükseklikten korkmaz.
6. Yenmeyen eşyalara dikkat. Pika eğilimi nedeniyle kablolar, saç lastikleri ve ipler ortada bırakılmamalı.

İç mekân yaşamı önerilir; dışarıda trafik, kavga ve hastalık riskleri bu insana düşkün ırkı korumasız bırakır.

Tarihçe

Oriental'in gelişimi 1950'lerde Avrupa'da, özellikle İngiltere'de başladı. Yetiştiriciler Siyam'ın ince yapısını ve kişiliğini, "point" deseni dışındaki renklerde de elde etmek istediler; bunun için Siyam kedileri Rus Mavisi gibi başka kısa tüylü kedilerle çiftleştirildi ve ardından tekrar Siyam'la geri çaprazlandı.

ABD'de önce "Foreign Shorthair" adıyla anılan ırk, 1970'lerin başında Oriental Shorthair adını aldı. CFA kısa tüylü çeşidi 1974'te kayda kabul etti ve 1977'de şampiyonluk statüsü verdi. Uzun tüylü çeşit 1988'de kabul gördü.

Bugün Oriental, düz renklerden tabby, dumanlı ve iki renkli desenlere kadar yüzlerce renk kombinasyonuyla, Siyam ailesinin en renkli üyesi olarak biliniyor.