Tepelikli Gecko

Tepelikli gecko size uygun mu?

Tepelikli gecko (Correlophus ciliatus), gözlerinin üzerinden kuyruğa uzanan dikenimsi pul sıraları ve kirpik benzeri çıkıntılarıyla tanınan, ağaçta yaşayan bir gecko türüdür. Yetişkinler kuyruk dahil genellikle 18-25 cm olur. Leopar geckodan farklı olarak oda sıcaklığına yakın koşullarda yaşar ve hazır toz mamayla beslenebilir; bu yüzden böcekle uğraşmak istemeyenler için sık önerilir. Karşılığında sıcağa çok hassastır ve yüksek nem ister.

En kritik soru: Türkiye yazında evinizde terraryumu 26-27 °C'nin altında tutabilecek misiniz? Klimasız, güney cepheli bir odada bu çoğu zaman mümkün değildir.

Sahiplenmeden önce

Sağlıklı bir bireyin gözleri berrak, vücudu dolgun, parmak uçları temiz olmalıdır. Kalça kemikleri belirgin çıkan, kırışık derili veya çukur gözlü birey susuz ya da hastadır. Omurgada eğrilik, çenede yumuşaklık ve titreme metabolik kemik hastalığına işaret eder.

Kuyruksuz birey görmeniz normal olabilir. Bu tür kuyruğunu düşürdüğünde kuyruk yeniden çıkmaz. Kuyruksuz yetişkinlere sık rastlanır ve bu bir sağlık sorunu değildir; yalnızca görünümü etkiler. Kuyruğu olmayan sağlıklı bir hayvanı reddetmeniz gerekmez.

Yasal durum: Tepelikli gecko Yeni Kaledonya'ya özgüdür ve doğadan toplanıp ihraç edilmesi yasaktır; bu yüzden evcil hayvan ticaretindeki bireyler tutsak üretimdir. IUCN tarafından "Hassas" (Vulnerable) kategorisinde değerlendirilir. Bu yazının hazırlandığı tarihte türün CITES eklerinde yer aldığını doğrulayamadık, ancak Yeni Kaledonya gecko'ları için koruma statüsü tartışılmaktadır; güncel durumu kontrol edin. Türkiye'de sürüngen ithalatı belgelerini Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü düzenler ve CITES dışı türler için de uygunluk belgesi gerekir. Kaynağını gösterebilen yerli üreticiden veya sahiplendirme yoluyla almak en temiz yoldur.

Terraryum kurulumu

Boyut

• Yavru (4 aydan küçük): yaklaşık 40 litrelik küçük bir terraryum yeterlidir.
• Tek yetişkin için Chicago Exotics veteriner kliniğinin asgari ölçüsü 30x30x45 cm (en x derinlik x yükseklik). Aynı kaynak iki-üç birey için 45x45x60 cm verir; tek bir birey için de bu ölçü daha iyi bir hedeftir.
• Ağaçta yaşar; yükseklik taban alanından önemlidir. Önden açılan kapak, hayvanı yukarıdan yakalamak zorunda kalmamanızı sağlar.

Sıcaklık (en kritik ayar: aşırı sıcaktan kaçınmak)

PetMD, 27 °C'nin uzun süre aşılmamasını; Swiftail veteriner kaynağı 28 °C üzerinin ölümcül olabileceğini belirtir. Çoğu evde ek ısıtmaya gerek yoktur; oda kışın 18 °C'nin altına düşüyorsa düşük güçlü, termostatlı bir ısı kaynağı eklenir. Yazın terraryumu güneş almayan, klimalı veya en serin odaya taşıyın. Kapalı cam terraryum güneş gören pencere önünde dakikalar içinde ısınır.

Nem

• Hedef %60-80; günde 1-2 kez püskürtme yapılır.
• Sürekli ıslak ortam değil, döngü gerekir: akşam püskürtme ile nem yükselir, gündüz kısmen kurur. Chicago Exotics gündüz %50, gece %80 civarını önerir.
• Havalandırmasız, sürekli ıslak terraryum küf ve deri enfeksiyonuna yol açar. Nemölçer (higrometre) kullanın.

UVB Swiftail'e göre UVB zorunlu değildir, ancak düşük düzey UVB (2.0-5.0) özellikle yavrular ve üreme çağındaki dişiler için faydalı olabilir. Kullanacaksanız bol yaprak ve gölge bırakın, lambayı 6-12 ayda bir değiştirin ve günde 10-12 saati geçmeyin.

Zemin Hindistan cevizi lifi, orkide kabuğu karışımı veya kağıt havlu. Çakıl, iri ağaç yongası ve ceviz kabuğu yutulduğunda tıkanıklık yapabilir.

Dekor Çok sayıda çapraz ve yatay dal, sık yapraklı zehirsiz bitkiler. Yatay tünekler, hayvanın saatlerce camda baş aşağı durmasını azaltır.

Beslenme

Doğada meyve, nektar, polen ve böcekle beslenen omnivor bir türdür.

Temel besin: hazır tam gecko maması

• Tepelikli gecko için üretilmiş, suyla karıştırılan toz mamalar besin ihtiyacının tamamını karşılayacak şekilde formüle edilir.
• Taze hazırlanır, küçük bir kapta yüksekçe bir rafa konur ve 24-48 saat içinde alınır; bekleyen mama bozulur.
• Yavrularda gün aşırı; yetişkinlerde haftada 2-3 kez.

Böcek (tamamlayıcı)

• Haftada 1-2 kez, gözler arasındaki mesafeden küçük kriket veya dubia hamamböceği.
• Böcekler kalsiyum ve multivitaminle tozlanır ve önceden beslenir.
• Böcek besleme hem protein hem avlanma davranışı için faydalıdır.

Meyve: Olgun muz, mango, incir gibi yumuşak meyveler ara sıra ikram olarak verilebilir; tek başına dengeli bir diyet değildir. Sadece meyveyle beslenen tepelikli gecko metabolik kemik hastalığına yakalanır.

Su: Sığ bir kap ve püskürtme sonrası yapraklardaki damlalar. Birçok birey kaptan çok damladan içer.

Sağlık ve yaşam süresi

İyi bakımla 15-20 yıl yaşar.

Veterinere gitme işaretleri:

• Kırışık deri, çökük gözler, birkaç günden uzun iştahsızlık
• Omurgada veya kuyrukta eğrilik, yumuşak çene, titreme
• Kloakadan dışarı çıkmış doku (prolapsus): acil
• Parmak veya kuyruk ucunda kalan eski deri
• Hareketsizlik, ağız açık soluma, sıcak bir günden sonra halsizlik

Türe özgü sorunlar:

• Isı stresi: Bu türün en sinsi tehlikesi. Ağız açık soluma, halsizlik, dengesizlik. Hayvanı hemen serin bir ortama alın ve veterinere başvurun.
• Metabolik kemik hastalığı: Çoğunlukla meyve ağırlıklı veya yetersiz mama ile beslemeden kaynaklanır. Eğri omurga, zayıf çene, titreme.
• Susuzluk: Düşük nem ve yetersiz püskürtme. Kırışık deri, çökük gözler.
• Deri değiştirme sorunu: Düşük nemde parmak uçlarında kalan deri dolaşımı keser.
• Prolapsus: Kloakadan organ dokusunun dışarı çıkması. Doku kurumadan veterinere gidilmelidir.
• Tıkanıklık: Uygun olmayan zemin veya büyük böcek. Dışkının kesilmesi, şişkin karın.
• Sarkık kuyruk sendromu: Kuyruğun gövdeye doğru devrilmesi. Uzun süre camda baş aşağı durmakla ilişkilendirilir, kesin nedeni bilinmez; genelde sağlığı doğrudan tehdit etmez.

Salmonella: Tüm sürüngenler gibi Salmonella taşıyabilir. Her temastan sonra ellerinizi yıkayın; 5 yaş altı çocuklar ve bağışıklığı zayıf kişiler daha fazla risk altındadır.

Elde tutma ve davranış

1. İlk 2 hafta dokunmayın. Yeni ortamda önce yemeye başlamasını bekleyin.
2. Kuyruktan asla tutmayın. Stres, sıkıştırma veya kuyruktan yakalama kuyruk düşürmeye yol açar ve kuyruk geri gelmez. Nadiren küçük bir çıkıntı oluşabilir.
3. Elden ele yürütün. Hayvanı kavramak yerine avucunuzu önüne koyun, bir elden diğerine "yürümesine" izin verin.
4. Yere yakın çalışın. Ani zıplar; yatağın veya halının üzerinde oturarak tutun.
5. Kısa tutun. Chicago Exotics günde 15-20 dakikaya kadar toleransı tarif eder; hayvan kaçmaya çalışıyorsa bırakın.

Swiftail'e göre kuyruk düşürme acil durum değildir. Zemini temiz tutun; kanama durmuyor veya bölge şişiyorsa veterinere gidin. Gece aktiftir; gündüz yaprak arasında uyur.

Birlikte tutma: İki erkek asla aynı terraryuma konmaz. Erkek ve dişi birlikte tutulursa dişi sürekli yumurtlar; Chicago Exotics'e göre dişiler üreme mevsiminde yaklaşık üç haftada bir iki yumurta bırakabilir ve bu ciddi kalsiyum yüküdür.

Tarihçe ve doğadaki hali

Tepelikli gecko, Güney Pasifik'teki Yeni Kaledonya'nın güney bölgesine, Grande Terre adası ile Île des Pins adasındaki üç ayrı bölgeye özgüdür. Uzun süre soyu tükenmiş sanıldı; 1994'te bir araştırma gezisinde yeniden bulundu. İhracat izinleri durdurulmadan önce çıkarılan sınırlı sayıda bireyle başlayan üretim, onu dünyanın en yaygın evcil gecko türlerinden biri yaptı.

Doğal popülasyon bugün adaya taşınmış küçük ateş karıncası, fareler, kediler ve orman yangınları nedeniyle baskı altındadır. Evcil popülasyonun tamamen üretimle sürmesi, doğadan toplamaya gerek bırakmadığı için tür açısından olumludur.