İpeksi (Silkie/Sheltie) Kobay

İpeksi (Silkie/Sheltie) kobay size uygun mu?

Bu ırk İngiltere ve Avrupa'da "Sheltie", Amerika Birleşik Devletleri'nde "Silkie" adıyla anılır; ikisi aynı ırkın farklı isimleridir. Uzun, düz ve parlak tüyü Peru kobayına benzese de önemli bir fark vardır: Peru'da başın üstünden yüze dökülen bir perçem (forelock) bulunurken, İpeksi/Sheltie'de tüy baştan itibaren geriye doğru yatar ve yüze düşmez, sırtta rozet (girdap) da yoktur. Bu, tüyün yönünü daha öngörülebilir kılar ama günlük bakım yükünü azaltmaz.

En kritik iki madde: Kobay C vitaminini kendi üretemez ve İpeksi/Sheltie'nin uzun tüyü günlük bakım ister. Birincisi ihmal edilirse iskorbüt, ikincisi ihmal edilirse keçe, deri sorunları ve sinek kurtlanması gelişir.

Sahiplenmeden önce

Kobay her zaman en az iki hayvan olarak planlanmalı. İki dişi veya kısırlaştırılmış bir erkekle dişi uyumlu eşleşmelerdir. Satın almak yerine barınaklardan ve sahiplendirme gruplarından kobay almayı tercih edin.

Uzun tüylü bir kobayı değerlendirirken:

• Tüy: Keçesiz ve temiz olmalı; arka bölgede idrar ve dışkıya yapışmış tüy, yetersiz bakımın işaretidir.
• Deri: Tüyü aralayıp bakın. Kızarıklık, kabuk, kepek ve yoğun kaşıntı akar veya mantar olabilir.
• Genel durum: Parlak gözler, kuru burun, hırıltısız soluma.

Ev hayvanı olarak bakılan bu ırkın tüyü genellikle yere değmeyecek uzunlukta, özellikle arka bölgede kısaltılır; bu hayvan için de daha rahattır.

Sosyal ihtiyaç: neden tek başına olmaz

RSPCA'ya göre kobaylar yalnız kaldıklarında yalnızlık çeker ve tek tutulmamalıdır; doğada aile grupları halinde yaşarlar. Aynı kafeste yaşayan iki uzun tüylü kobay birbirinin tüyünü çiğneyebilir; bu genellikle can sıkıntısı veya stres işaretidir ve alan, saman ve saklanma yeri artırılarak azaltılabilir. Kısırlaştırılmamış erkek ve dişiyi birlikte tutmayın.

Kafes ve yaşam alanı

Pet shoplarda satılan kobay kafeslerinin çoğu iki kobay için küçüktür.

• Zemin: Düz zemin; tel ızgara zemin kullanmayın.
• Altlık: Uzun tüye talaş ve pelet parçaları kolayca dolanır. Yıkanabilir kumaş kafes örtüsü ve üstünde tozsuz saman, tüyü daha temiz tutar. Çam ve sedir gibi yumuşak ağaç talaşlarından ve kabarık, lifli malzemelerden kaçının.
• Saklanma yeri: Her kobay için en az bir tane; iki çıkışlı evler kavgayı azaltır.
• Temizlik: Her gün nokta temizlik, haftada en az bir kez tam temizlik. Uzun tüylü kobayda ıslak altlık doğrudan tüye ve deriye geçer.
• Konum: İyi havalanan, kuru, doğrudan ısı ve cereyan almayan bir yer.

Sıcaklık: RSPCA ideal oda sıcaklığını 17-20 derece olarak verir; 26 derecenin üzeri sıcak çarpmasına, 15 derecenin altı üşümeye yol açabilir. Türkiye yazında klimalı veya serin bir oda gerekir. Yaz aylarında tüyü daha kısa tutmak serinlemeye yardımcı olur.

Beslenme: C vitamini kuralı

Kobay C vitaminini üretemez ve yalnızca kısa süre depolayabilir.

• Saman (sınırsız): Timothy veya düşük kalsiyumlu çayır otu samanı her zaman bulunmalı; sindirim ve diş sağlığının temelidir. Uzun tüylü kobayda samanı raftan vermek tüye dolanmasını azaltır.
• C vitamini: Kobaylar yaşa, sağlık durumuna, strese ve gebeliğe bağlı olarak günde yaklaşık 10-50 mg C vitaminine ihtiyaç duyar.
• Pelet (az miktarda): Lifli, timothy bazlı ve C vitamini eklenmiş kobay peleti. Peletteki C vitamini zamanla bozulur; kabı doldurmak yerine her gün taze porsiyon verin.
• Taze sebze (her gün): Dolmalık biber, lahana, yaprak marul, roka, kişniş gibi çeşitli yeşillikler. Marul göbeği besin değeri düşük olduğu için uygun değildir.
• Meyve: Portakal veya kivi gibi C vitamini kaynakları ara sıra ve küçük parça; fazlası bağırsak florasını bozar.
• Su: 24 saat erişilebilir, her gün değiştirilen su.

Vermeyin: yulaf, tohum, kuruyemiş, kahvaltılık gevrek ve tahıllar; insan yiyecekleri de verilmez.

Sağlık ve yaşam süresi

Kaynaklarda kobaylar genellikle 5-7 yıl yaşar; bazıları daha uzun yaşar.

Veterinere gitme işaretleri: yemek veya su tüketiminde değişiklik, dışkının azalması veya durması (acil), sessizleşme, saklanma, hırıltı, burun akıntısı, kaşıntı, tüy dökülmesi.

• Sinek kurtlanması: Kirli, ıslak arka bölgeye sineklerin yumurta bırakmasıyla oluşur ve ölümcül olabilir. RSPCA, sıcak havalarda arka bölgenin günde iki kez kontrol edilmesini önerir.
• Keçe ve deri iltihabı: Keçeleşen tüy nemi ve kiri deriye hapseder; kızarıklık, yara ve koku gelişir. Keçeyi deriye yakın makasla kesmeye çalışırken deriyi kesmek kolaydır; emin değilseniz veteriner veya deneyimli bir bakım uzmanından yardım alın.
• İskorbüt (C vitamini eksikliği): Halsizlik, iştahsızlık, eklem şişliği, topallama, diş eti kanaması, tüy kalitesinde bozulma. Önlenebilir bir hastalıktır.
• Diş sorunları: Kobay dişleri hızlı uzar; dişlerin ve tırnakların haftalık kontrolü önerilir. Salya, yemeği düşürme ve kilo kaybı belirtidir.
• Deri parazitleri ve mantar: Uzun tüy altında fark edilmesi geç olur. Yoğun kaşıntı, kabuk ve tüy dökülmesi veteriner muayenesi gerektirir.
• Sıcak çarpması: Hızlı soluma, halsizlik. Serin, gölge bir yere alın, serin nemli bir havluya sarın ve hemen veterinerinizi arayın.

Tüy bakımı ve elde tutma

1. Her gün tarama: Paslanmaz çelik bir tarakla, uçlardan başlayıp köke doğru nazikçe. Tüy baştan geriye doğru yattığı ve Peru'daki gibi bir perçemi olmadığı için tarama yönü daha öngörülebilirdir; yine de günlük bakım şarttır. Tel fırçalar deriyi tahriş edebilir.
2. Düzenli kısaltma: Tüyü yere sürtünmeyecek uzunlukta tutun; arka bölgeyi ve ayak çevresini daha kısa kesin, hijyen açısından kritik bir önlemdir.
3. Yıkama yalnızca gerektiğinde: Hafif, hindistancevizi bazlı yumuşak bir şampuan kullanın. Kobayı katlanmış havlu üzerinde tutun. Saç kurutma makinesi kullanmayın; ılık, sessiz ve cereyansız bir yerde kurumasını sağlayın.
4. Tırnaklar: Haftalık kontrol, gerektiğinde kesim.
5. İki elle tutun: Bir el göğüs altında, diğeri arka bacakları destekler. Kobaylar av hayvanıdır.
6. Bakım seanslarını kısa tutun ve kucakta bir havlu kullanın.

Zenginleştirme

1. Geniş taban alanı: En etkili zenginleştirme budur.
2. Tüneller ve saklanma yerleri: Kumaş tüneller uzun tüye takılmaz.
3. Yem arama: Sebzeleri samanın arasına saklayın.
4. Günlük serbest dolaşım: Güvenli, kablosuz bir alanda.
5. Arkadaş: Hiçbir oyuncak başka bir kobayın yerini tutmaz.

Tarihçe ve doğadaki hali

Kobay (Cavia porcellus), And Dağları'nın otlaklarından gelir ve bölgede binlerce yıl önce evcilleştirilmiştir. İpeksi/Sheltie, uzun tüy geninin, perçemi ve rozet düzenini olmayan bir desende sabitlenmesiyle geliştirilmiş bir sergi ırkıdır; İngiltere'de "Sheltie", ABD'de "Silkie" adıyla ayrı kulüplerce tanınır ama aynı ırktır. Uzun tüy geni çekiniktir: kısa tüylü bir kobayla çiftleşmede yavrularda kısa tüy baskın çıkar. Mizaç ve temel bakım ihtiyaçları diğer kobay ırklarıyla aynıdır; yalnızca tüy yapısı ve buna bağlı günlük bakım rutini farklıdır.